Τι είναι αριστερό: «Η αξιοθαύμαστη και τρελή πλευρά της
Αριστεράς είναι να θυσιάζεσαι ενώ μπορείς να κατέχεις, να στερείσαι ενώ μπορείς
να συσσωρεύεις, να δέχεσαι την ισότητα ενώ μπορείς να εκμεταλλεύεσαι τους
άλλους… γι' αυτό και είναι μια υπερβολικά δύσκολη άσκηση» - Raffael Simone
Δευτέρα 15 Δεκεμβρίου 2014
Παρασκευή 7 Νοεμβρίου 2014
Εκπατρισμός στελεχών και πολυπολιτισμική εκπαίδευση
ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΔΑΜΟΥΛΙΑΝΟΥ
Οι
ειδικοί λένε για όποιον δεν γνωρίζει τη «γλώσσα του σώματος» στην επικοινωνία
ότι είναι σαν να διαβάζει ένα κείμενο που του λείπουν τα σημεία της στίξης.
Ιδιαιτέρως στον χώρο της εργασίας, η «γλώσσα του σώματος» προδίδει την
πραγματική στάση που τηρεί ο καθένας, το πώς αντιδρά στις σκέψεις των άλλων,
ενώ, τελικώς, η γνώση της καθιστά αποτελεσματική την επικοινωνία με τους άλλους
– ιδιαιτέρως όταν ανήκουν σε άλλους πολιτισμούς.Ο αυξανόμενος εκπατρισμός στελεχών -ιδιαιτέρως όταν
πρόκειται σε χώρες εκτός Ευρώπης- φέρνει στο προσκήνιο την
απαραίτητη πολυπολιτισμική εκπαίδευση και προετοιμασία τους. Κάτι, που δεν
λειτουργεί απλώς ως ένα επιπλέον «ατού» για την επιτυχή εκτέλεση του έργου που
τους ανατίθεται, αλλά είναι η αναγκαία προϋπόθεση για να μπορούν να «βλέπουν»
να «ακούν», να αντιλαμβάνονται και να ανταποκρίνονται σωστά στους διαφορετικούς
ανθρώπους με τους οποίους συνεργάζονται είτε τους διοικούν. Την αξία της γνώσης
της πολιτισμικής διαφοράς, όπως εκφράζεται μέσα από συμπεριφορές, μέσα από τη
γλώσσα του σώματος, ακόμη και μέσα από τη σιωπή ή με τη φωνητική παρέμβαση,
περιγράφει με ένα γλαφυρό παράδειγμα η καθηγήτρια Οργανωσιακής Συμπεριφοράς στο
Insead, Εριν Μέιερ, η οποία είναι και σύμβουλος εκπατριζόμενων στελεχών.
Η σιωπή...
«Πριν από το ραντεβού μου με τον πελάτη -γαλλική αυτοκινητοβιομηχανία που έστελνε στελέχη της εταιρείας της σε πόλη της Κίνας- είχα συναντηθεί πολλές φορές με τον Κινέζο δημοσιογράφο Τσεν ο οποίος ήταν εξωστρεφής, ομιλητικός, ενήμερος και γνώστης των πολιτισμικών διαφορών της χώρας του. Είχε προετοιμάσει λοιπόν σχετικά επιχειρηματικά παραδείγματα με πολιτισμική διάσταση και πήρε μέρος στο πρόγραμμα της εκπαιδευτικής αυτής συνάντησής μου. Αν η συνεργασία μας αυτή είχε επιτυχία, μας περίμενε η εκπαίδευση άλλων 50 στελεχών που ήσαν σε αναμονή».
Ωστόσο, το εντυπωσιακό αποτέλεσμα από τη συνάντηση αυτή, που έγινε γύρω από ένα μεγάλο ορθογώνιο τραπέζι, φαίνεται να είναι το σημαντικό μάθημα πολιτισμικής συμπεριφοράς που έλαβε από τον κ. Τσεν, όπως και το περιγράφει η ίδια η καθηγήτρια Μέιερ. Συνέβη το εξής: όσο η εκπαίδευση προχωρούσε και η ώρα περνούσε, ο Τσεν παρέμενε απολύτως σιωπηλός. Η κ. Μέιερ συχνά τον κοιτούσε με σημασία προσδοκώντας την παρέμβασή του, ενώ εκείνος απλώς κουνούσε ελαφρώς το κεφάλι του δείχνοντας ότι συμφωνεί με αυτά που άκουγε. Αφού τελείωσε το πρώτο μέρος της ομιλίας της, έκανε μια πολύ μικρή σιωπηρή διακοπή για να τον ενθαρρύνει να παρέμβει, αλλά εκείνος παρέμεινε σιωπηλός.
Με βαθιά ανησυχία -σχεδόν σε κατάσταση πανικού- ύστερα από τρεις ολόκληρες ώρες, όταν τερμάτισε πλέον ο δικός της ρόλος αποφάσισε να τον προκαλέσει και τον ρώτησε: «Τσεν, μήπως έχεις κάποια παραδείγματα που θα ήθελες να τα αναφέρεις;». Και τότε ο Τσεν, αφού υποκλίθηκε ελαφρώς και ευχαρίστησε την καθηγήτρια «που του έδωσε τον λόγο», ξεκίνησε έναν άριστα αρθρωμένο λόγο γεμάτο γνώση, ενημέρωση και πρακτικότητα. Χαλαρή και ευχαριστημένη πλέον η κ. Μέιερ -μιας και η εκπαίδευση αφορούσε τις πολυπολιτισμικές διαφορές- σκέφθηκε να επωφεληθεί από την περίπτωση του «σιωπηλού Τσεν» και, παρουσία των εκπαιδευόμενων στελεχών, του ζήτησε να τους εξηγήσει γιατί ώς τότε παρέμενε απόλυτα σιωπηλός.
Εκπληξη
«Δηλαδή τι, περιμένατε το πεταχτώ να μιλήσω όταν η Εριν είναι η πρόεδρος αυτής της συνάντησης και το ανώτερο πρόσωπο μέσα σε αυτή την αίθουσα;», ρώτησε γεμάτος έκπληξη. Και εξήγησε ότι για να αρχίσει να μιλάει, περίμενε να του το ζητήσει εκείνη. «Αλλωστε όταν δεν κινούμαι και όταν συγκρατώ τη φωνή μου, αποδεικνύω ότι είμαι ένας πολύ καλός ακροατής. Εμείς στην Κίνα πιστεύουμε ότι εσείς οι Δυτικοί, που συχνά πεταγόσαστε τόσο πολύ κατά τις συναντήσεις, το κάνετε είτε για να επιδειχθείτε είτε γιατί είσαστε κακοί ακροατές. Οι Κινέζοι περιμένουμε λίγα δευτερόλεπτα σιωπής πριν μιλήσουμε. Περίμενα λοιπόν να σιωπήσει για περισσότερη ώρα η Εριν και τότε να παρέμβω, αλλά κάτι τέτοιο δεν συνέβη».
Ο άλλος κώδικας επικοινωνίας που έχει και αυτός τις δικές του ερμηνείες είναι «η γλώσσα του σώματος» που είναι υποσυνείδητη, αυτόματη και κυρίως διαπολιτισμική. Οι ειδικοί λένε ότι όποιος δεν γνωρίζει τη «γλώσσα του σώματος» στην επικοινωνία είναι σαν να διαβάζει ένα κείμενο που του λείπουν τα σημεία της στίξης. Ιδιαιτέρως στον χώρο της εργασίας, η «γλώσσα του σώματος» προδίδει την πραγματική στάση που τηρεί ο καθένας, το πώς αντιδρά στις σκέψεις των άλλων και, τελικά, η γνώση της καθιστά αποτελεσματική την επικοινωνία με τους άλλους – ιδιαιτέρως όταν ανήκουν σε άλλους πολιτισμούς.
Νοήματα
Ενώ, δηλαδή, οι λέξεις πληροφορούν, η «γλώσσα του σώματος» δίνει νοήματα. Και ιδιαιτέρως στον κόσμο των μπίζνες, η αποκωδικοποίησή της αξιολογείται ως ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Και επειδή η επικοινωνία μπορεί να είναι ένα πακέτο φωνής, σωματικής στάσης και χειρονομιών, και τα τρία αυτά στοιχεία συμβάλλουν στην επιτυχία της, μέσα από την πλήρη κατανόηση των άλλων. Πιστεύεται ωστόσο ότι η σημασία της «γλώσσας του σώματος» στο μάνατζμεντ δεν έχει εκτιμηθεί όπως θα έπρεπε και ότι οι λόγοι τόσο της επιτυχίας όσο και της αποτυχίας των στελεχών θα μπορούσαν, τις περισσότερες φορές, να αναζητηθούν στον κρυφό κόσμο της μη λεκτικής επικοινωνίας.
Η σιωπή...
«Πριν από το ραντεβού μου με τον πελάτη -γαλλική αυτοκινητοβιομηχανία που έστελνε στελέχη της εταιρείας της σε πόλη της Κίνας- είχα συναντηθεί πολλές φορές με τον Κινέζο δημοσιογράφο Τσεν ο οποίος ήταν εξωστρεφής, ομιλητικός, ενήμερος και γνώστης των πολιτισμικών διαφορών της χώρας του. Είχε προετοιμάσει λοιπόν σχετικά επιχειρηματικά παραδείγματα με πολιτισμική διάσταση και πήρε μέρος στο πρόγραμμα της εκπαιδευτικής αυτής συνάντησής μου. Αν η συνεργασία μας αυτή είχε επιτυχία, μας περίμενε η εκπαίδευση άλλων 50 στελεχών που ήσαν σε αναμονή».
Ωστόσο, το εντυπωσιακό αποτέλεσμα από τη συνάντηση αυτή, που έγινε γύρω από ένα μεγάλο ορθογώνιο τραπέζι, φαίνεται να είναι το σημαντικό μάθημα πολιτισμικής συμπεριφοράς που έλαβε από τον κ. Τσεν, όπως και το περιγράφει η ίδια η καθηγήτρια Μέιερ. Συνέβη το εξής: όσο η εκπαίδευση προχωρούσε και η ώρα περνούσε, ο Τσεν παρέμενε απολύτως σιωπηλός. Η κ. Μέιερ συχνά τον κοιτούσε με σημασία προσδοκώντας την παρέμβασή του, ενώ εκείνος απλώς κουνούσε ελαφρώς το κεφάλι του δείχνοντας ότι συμφωνεί με αυτά που άκουγε. Αφού τελείωσε το πρώτο μέρος της ομιλίας της, έκανε μια πολύ μικρή σιωπηρή διακοπή για να τον ενθαρρύνει να παρέμβει, αλλά εκείνος παρέμεινε σιωπηλός.
Με βαθιά ανησυχία -σχεδόν σε κατάσταση πανικού- ύστερα από τρεις ολόκληρες ώρες, όταν τερμάτισε πλέον ο δικός της ρόλος αποφάσισε να τον προκαλέσει και τον ρώτησε: «Τσεν, μήπως έχεις κάποια παραδείγματα που θα ήθελες να τα αναφέρεις;». Και τότε ο Τσεν, αφού υποκλίθηκε ελαφρώς και ευχαρίστησε την καθηγήτρια «που του έδωσε τον λόγο», ξεκίνησε έναν άριστα αρθρωμένο λόγο γεμάτο γνώση, ενημέρωση και πρακτικότητα. Χαλαρή και ευχαριστημένη πλέον η κ. Μέιερ -μιας και η εκπαίδευση αφορούσε τις πολυπολιτισμικές διαφορές- σκέφθηκε να επωφεληθεί από την περίπτωση του «σιωπηλού Τσεν» και, παρουσία των εκπαιδευόμενων στελεχών, του ζήτησε να τους εξηγήσει γιατί ώς τότε παρέμενε απόλυτα σιωπηλός.
Εκπληξη
«Δηλαδή τι, περιμένατε το πεταχτώ να μιλήσω όταν η Εριν είναι η πρόεδρος αυτής της συνάντησης και το ανώτερο πρόσωπο μέσα σε αυτή την αίθουσα;», ρώτησε γεμάτος έκπληξη. Και εξήγησε ότι για να αρχίσει να μιλάει, περίμενε να του το ζητήσει εκείνη. «Αλλωστε όταν δεν κινούμαι και όταν συγκρατώ τη φωνή μου, αποδεικνύω ότι είμαι ένας πολύ καλός ακροατής. Εμείς στην Κίνα πιστεύουμε ότι εσείς οι Δυτικοί, που συχνά πεταγόσαστε τόσο πολύ κατά τις συναντήσεις, το κάνετε είτε για να επιδειχθείτε είτε γιατί είσαστε κακοί ακροατές. Οι Κινέζοι περιμένουμε λίγα δευτερόλεπτα σιωπής πριν μιλήσουμε. Περίμενα λοιπόν να σιωπήσει για περισσότερη ώρα η Εριν και τότε να παρέμβω, αλλά κάτι τέτοιο δεν συνέβη».
Ο άλλος κώδικας επικοινωνίας που έχει και αυτός τις δικές του ερμηνείες είναι «η γλώσσα του σώματος» που είναι υποσυνείδητη, αυτόματη και κυρίως διαπολιτισμική. Οι ειδικοί λένε ότι όποιος δεν γνωρίζει τη «γλώσσα του σώματος» στην επικοινωνία είναι σαν να διαβάζει ένα κείμενο που του λείπουν τα σημεία της στίξης. Ιδιαιτέρως στον χώρο της εργασίας, η «γλώσσα του σώματος» προδίδει την πραγματική στάση που τηρεί ο καθένας, το πώς αντιδρά στις σκέψεις των άλλων και, τελικά, η γνώση της καθιστά αποτελεσματική την επικοινωνία με τους άλλους – ιδιαιτέρως όταν ανήκουν σε άλλους πολιτισμούς.
Νοήματα
Ενώ, δηλαδή, οι λέξεις πληροφορούν, η «γλώσσα του σώματος» δίνει νοήματα. Και ιδιαιτέρως στον κόσμο των μπίζνες, η αποκωδικοποίησή της αξιολογείται ως ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Και επειδή η επικοινωνία μπορεί να είναι ένα πακέτο φωνής, σωματικής στάσης και χειρονομιών, και τα τρία αυτά στοιχεία συμβάλλουν στην επιτυχία της, μέσα από την πλήρη κατανόηση των άλλων. Πιστεύεται ωστόσο ότι η σημασία της «γλώσσας του σώματος» στο μάνατζμεντ δεν έχει εκτιμηθεί όπως θα έπρεπε και ότι οι λόγοι τόσο της επιτυχίας όσο και της αποτυχίας των στελεχών θα μπορούσαν, τις περισσότερες φορές, να αναζητηθούν στον κρυφό κόσμο της μη λεκτικής επικοινωνίας.
Συνδικαλιστική αργία
ΣΤΑΥΡΟΣ
ΤΣΑΚΥΡΑΚΗΣ*
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
Ο υπουργός Παιδείας Ανδρέας Λοβέρδος επανέφερε μία μέρα
αργίας στα σχολεία για να μπορούν οι εκπαιδευτικοί να συμμετέχουν στις
συνδικαλιστικές γενικές συνελεύσεις τους. Την ονομάζει βεβαίως «συνδικαλιστική
άδεια», αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για αργία εφόσον είναι
υποχρεωτική για όλους τους εκπαιδευτικούς, είτε αυτοί προτίθενται να
συμμετάσχουν στις συνελεύσεις είτε όχι, με συνέπεια να κλείνουν τα σχολεία.
Η αργία για συνδικαλισμό –μια πρακτική που εφαρμόστηκε κατά κόρον στο Δημόσιο τα τελευταία χρόνια– αποτελεί άλλη μία ακατανόητη ιδιομορφία της δημοκρατίας μας. Πρώτον, διότι η συνδικαλιστική δραστηριότητα αποτελεί δικαίωμα και όχι υποχρέωση του εργαζομένου και προφανώς περιλαμβάνει την ελευθερία της μη συμμετοχής σε οποιαδήποτε συνδικαλιστική δραστηριότητα. Για όσους, λοιπόν, δεν επιθυμούν ανάμειξή τους με τον συνδικαλισμό, η υποχρέωσή τους σε αργία αποτελεί προσβολή της δικής τους συνδικαλιστικής ελευθερίας.
Δεύτερον, με δεδομένο ότι η ανεξαρτησία των συνδικαλιστικών ενώσεων από την κρατική εξουσία είναι βασική προϋπόθεση της συνδικαλιστικής ελευθερίας, το κράτος δεν πρέπει να ανακατεύεται με τον συνδικαλισμό ούτε με το πρόσχημα της διευκόλυνσής του. Οταν μάλιστα πρόκειται για ιδιαίτερη ρύθμιση που αφορά μόνο κάποιους τομείς του Δημοσίου, τότε πρόκειται για ανεπίτρεπτη συναλλαγή, αφού το κράτος έχει εν προκειμένω την ιδιότητα του εργοδότη.
Είναι γνωστό ότι εκτός Δημοσίου ο συνδικαλισμός στην Ελλάδα είναι αδύναμος έως ανύπαρκτος. Αυτός που έχει κάποια δύναμη είναι ο λεγόμενος κρατικοδίαιτος συνδικαλισμός, δηλαδή εκείνος που αντλεί τη δύναμή του από τη στήριξη του κράτους. Εκ πρώτης όψεως η στήριξη αυτή φαίνεται παράδοξη: το κράτος-εργοδότης στηρίζει τους συνδικαλιστές στον αγώνα εναντίον του! Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για διαπλοκή και αλληλοστήριξη. Τα κόμματα εξουσίας παρείχαν προνόμια και λάμβαναν ως αντάλλαγμα πολιτική υποστήριξη.
Δεν έχει νόημα να αναφερθούμε εδώ στη διαπλοκή του λεγόμενου κρατικοδίαιτου συνδικαλισμού με τα πολιτικά κόμματα εξουσίας. Η κοινή γνώμη, άλλωστε, έχει κατασταλαγμένη άποψη επί του θέματος. Εκείνο που ενδιαφέρει είναι να επισημάνουμε ότι η επαναφορά της αργίας στα σχολεία για συνδικαλιστικές συνελεύσεις συνεχίζει την παλαιοκομματική πρακτική, που αφενός υπονομεύει την αυθεντικότητα της συνδικαλιστικής δραστηριότητας, αφετέρου εκπέμπει ένα αντιδραστικό μήνυμα για όλη την κοινωνία.
Η αυθεντική συνδικαλιστική δράση είναι πάνω από όλα εκούσια και, επομένως, δεν είναι νοητό να συνδυάζεται με αργομισθία. Μόνο σε ολοκληρωτικά καθεστώτα το κράτος παρέχει απολαβές για συμμετοχή σε οργανώσεις ή συγκεντρώσεις. Σε όλες τις δημοκρατικές χώρες οι συνδικαλιστικές συνελεύσεις των εργαζομένων γίνονται εκτός ωραρίου εργασίας και φυσικά χωρίς «αποζημίωση» για τον χρόνο που διαθέτουν οι συμμετέχοντες.
Πέραν, όμως, της αυθεντικότητας, υπάρχει το ζήτημα του μηνύματος που εκπέμπεται από το γεγονός ότι τα πάντα υποχωρούν μπροστά στον συνδικαλισμό. Τα παιδιά στο σχολείο προσλαμβάνουν την ιδέα ότι η κοινωνία αποδίδει μεγαλύτερη σημασία στον συνδικαλισμό παρά στην εκπαιδευτική διαδικασία, στην οποία αυτά συμμετέχουν. «Σιγά, δεν χάνεται η παιδεία με μια μέρα αργία», θα αντιτείνει κανείς. Και όμως χάνεται, όχι βέβαια από την αργία, αλλά επειδή υπονομεύεται η αίσθηση πως στο σχολείο επιτελείται ένα έργο σοβαρό, το οποίο δεν συγκρίνεται κάθε φορά με άλλα έργα και δραστηριότητες.
Επιπλέον, αν αναλογισθεί κανείς ότι ο συνδικαλισμός αποτελεί την κατεξοχήν συντεχνιακή διεκδίκηση σε μια κοινωνία, τότε το μάθημα που τα παιδιά προσλαμβάνουν είναι ότι το γενικό συμφέρον υποχωρεί μπροστά στα συμφέροντα ομάδων ή προσώπων. Δεν είναι τυχαίο ότι, ως κοινωνία, δεν μπορούμε να διακρίνουμε μεταξύ γενικού συμφέροντος και συντεχνιακών αιτημάτων. Ολες οι διεκδικήσεις θεωρούνται εκ προοιμίου δίκαιες ανεξάρτητα από τι διεκδικούν.
Η επαναφορά της συνδικαλιστικής αργίας στα σχολεία από τον κ. Ανδρ. Λοβέρδο μάς γυρίζει πίσω στις χειρότερες στιγμές της μεταπολιτευτικής δημοκρατίας μας. «Κλείνει το μάτι» στους συνδικαλιστές σε μία απόπειρα αποκατάστασης του πολιτικού και συνδικαλιστικού κατεστημένου, χωρίς να νοιάζεται για το κακό που κάνει.
Η αργία για συνδικαλισμό –μια πρακτική που εφαρμόστηκε κατά κόρον στο Δημόσιο τα τελευταία χρόνια– αποτελεί άλλη μία ακατανόητη ιδιομορφία της δημοκρατίας μας. Πρώτον, διότι η συνδικαλιστική δραστηριότητα αποτελεί δικαίωμα και όχι υποχρέωση του εργαζομένου και προφανώς περιλαμβάνει την ελευθερία της μη συμμετοχής σε οποιαδήποτε συνδικαλιστική δραστηριότητα. Για όσους, λοιπόν, δεν επιθυμούν ανάμειξή τους με τον συνδικαλισμό, η υποχρέωσή τους σε αργία αποτελεί προσβολή της δικής τους συνδικαλιστικής ελευθερίας.
Δεύτερον, με δεδομένο ότι η ανεξαρτησία των συνδικαλιστικών ενώσεων από την κρατική εξουσία είναι βασική προϋπόθεση της συνδικαλιστικής ελευθερίας, το κράτος δεν πρέπει να ανακατεύεται με τον συνδικαλισμό ούτε με το πρόσχημα της διευκόλυνσής του. Οταν μάλιστα πρόκειται για ιδιαίτερη ρύθμιση που αφορά μόνο κάποιους τομείς του Δημοσίου, τότε πρόκειται για ανεπίτρεπτη συναλλαγή, αφού το κράτος έχει εν προκειμένω την ιδιότητα του εργοδότη.
Είναι γνωστό ότι εκτός Δημοσίου ο συνδικαλισμός στην Ελλάδα είναι αδύναμος έως ανύπαρκτος. Αυτός που έχει κάποια δύναμη είναι ο λεγόμενος κρατικοδίαιτος συνδικαλισμός, δηλαδή εκείνος που αντλεί τη δύναμή του από τη στήριξη του κράτους. Εκ πρώτης όψεως η στήριξη αυτή φαίνεται παράδοξη: το κράτος-εργοδότης στηρίζει τους συνδικαλιστές στον αγώνα εναντίον του! Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για διαπλοκή και αλληλοστήριξη. Τα κόμματα εξουσίας παρείχαν προνόμια και λάμβαναν ως αντάλλαγμα πολιτική υποστήριξη.
Δεν έχει νόημα να αναφερθούμε εδώ στη διαπλοκή του λεγόμενου κρατικοδίαιτου συνδικαλισμού με τα πολιτικά κόμματα εξουσίας. Η κοινή γνώμη, άλλωστε, έχει κατασταλαγμένη άποψη επί του θέματος. Εκείνο που ενδιαφέρει είναι να επισημάνουμε ότι η επαναφορά της αργίας στα σχολεία για συνδικαλιστικές συνελεύσεις συνεχίζει την παλαιοκομματική πρακτική, που αφενός υπονομεύει την αυθεντικότητα της συνδικαλιστικής δραστηριότητας, αφετέρου εκπέμπει ένα αντιδραστικό μήνυμα για όλη την κοινωνία.
Η αυθεντική συνδικαλιστική δράση είναι πάνω από όλα εκούσια και, επομένως, δεν είναι νοητό να συνδυάζεται με αργομισθία. Μόνο σε ολοκληρωτικά καθεστώτα το κράτος παρέχει απολαβές για συμμετοχή σε οργανώσεις ή συγκεντρώσεις. Σε όλες τις δημοκρατικές χώρες οι συνδικαλιστικές συνελεύσεις των εργαζομένων γίνονται εκτός ωραρίου εργασίας και φυσικά χωρίς «αποζημίωση» για τον χρόνο που διαθέτουν οι συμμετέχοντες.
Πέραν, όμως, της αυθεντικότητας, υπάρχει το ζήτημα του μηνύματος που εκπέμπεται από το γεγονός ότι τα πάντα υποχωρούν μπροστά στον συνδικαλισμό. Τα παιδιά στο σχολείο προσλαμβάνουν την ιδέα ότι η κοινωνία αποδίδει μεγαλύτερη σημασία στον συνδικαλισμό παρά στην εκπαιδευτική διαδικασία, στην οποία αυτά συμμετέχουν. «Σιγά, δεν χάνεται η παιδεία με μια μέρα αργία», θα αντιτείνει κανείς. Και όμως χάνεται, όχι βέβαια από την αργία, αλλά επειδή υπονομεύεται η αίσθηση πως στο σχολείο επιτελείται ένα έργο σοβαρό, το οποίο δεν συγκρίνεται κάθε φορά με άλλα έργα και δραστηριότητες.
Επιπλέον, αν αναλογισθεί κανείς ότι ο συνδικαλισμός αποτελεί την κατεξοχήν συντεχνιακή διεκδίκηση σε μια κοινωνία, τότε το μάθημα που τα παιδιά προσλαμβάνουν είναι ότι το γενικό συμφέρον υποχωρεί μπροστά στα συμφέροντα ομάδων ή προσώπων. Δεν είναι τυχαίο ότι, ως κοινωνία, δεν μπορούμε να διακρίνουμε μεταξύ γενικού συμφέροντος και συντεχνιακών αιτημάτων. Ολες οι διεκδικήσεις θεωρούνται εκ προοιμίου δίκαιες ανεξάρτητα από τι διεκδικούν.
Η επαναφορά της συνδικαλιστικής αργίας στα σχολεία από τον κ. Ανδρ. Λοβέρδο μάς γυρίζει πίσω στις χειρότερες στιγμές της μεταπολιτευτικής δημοκρατίας μας. «Κλείνει το μάτι» στους συνδικαλιστές σε μία απόπειρα αποκατάστασης του πολιτικού και συνδικαλιστικού κατεστημένου, χωρίς να νοιάζεται για το κακό που κάνει.
* Ο κ.
Σταύρος Τσακυράκης είναι καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο
Αθηνών.
Σάββατο 25 Οκτωβρίου 2014
ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΤΗΣ ΤΑΣΟΥΛΑΣ !!!
ΑΠΟ ΤΟ ΜΙΖΕΡΟΣΑΪΤ ALFAVITA.GR
Μη γίνεις μπάτσος, μήτε ασφαλίτης,
μη δηλώσεις αστυνομικές σχολές!
μη δηλώσεις αστυνομικές σχολές!
Ανοιχτή επιστολή στα παιδιά που μεγάλωσα και τώρα έδωσαν
πανελλήνιες εξετάσεις:
Μη γίνεις μπάτσος, μήτε ασφαλίτης, μη δηλώσεις αστυνομικές σχολές!
Γνώρισα και μεγάλωσα περισσότερα από χίλια παιδιά στα 30 χρόνια
που δούλεψα στους παιδικούς σταθμούς. Είδα παιδιά που ήταν υπέροχα μικρά, να
είναι μεγαλώνοντας απέναντί μας στις διαδηλώσεις οπλισμένα σαν αστακοί και
θύμωσα. Είδα παιδιά να είναι απεργοί, διαδηλωτές και τα καμάρωσα. Είδα
ασφαλίτη, πατέρα παιδιών που μεγάλωνα, να παριστάνει στη πορεία τον διαδηλωτή.
Δεν πρόλαβα να πλησιάσω και εξαφανίστηκε, πήγε στους άλλους που δεν τον ήξεραν.
Ξέρω ότι στο σχολείο, στη γειτονιά, στο φροντιστήριο, ιδιαίτερα στις λαϊκές γειτονιές, σας παρουσιάζουν τις αστυνομικές σχολές σαν πανάκεια. Το κράτος για να δελεάσει και να προσελκύσει κόσμο, έχει τις σχολές χωρίς έξοδα διαμονής, τροφής και βιβλίων για την οικογένεια, με αμοιβή ακόμη και για τη διάρκεια των «σπουδών». Από την άλλη προβάλλουν την πάταξη του εγκλήματος σαν αντικείμενο δουλειάς, γιατί ποντάρουν στην ευαισθησία σου. Προσπαθούν να διαμορφώσουν, από την ηλικία των 15-16 χρόνων, παιδιά που θα έχουν «όνειρο» να γίνουν αστυνομικοί.
Ξέρω ότι στο σχολείο, στη γειτονιά, στο φροντιστήριο, ιδιαίτερα στις λαϊκές γειτονιές, σας παρουσιάζουν τις αστυνομικές σχολές σαν πανάκεια. Το κράτος για να δελεάσει και να προσελκύσει κόσμο, έχει τις σχολές χωρίς έξοδα διαμονής, τροφής και βιβλίων για την οικογένεια, με αμοιβή ακόμη και για τη διάρκεια των «σπουδών». Από την άλλη προβάλλουν την πάταξη του εγκλήματος σαν αντικείμενο δουλειάς, γιατί ποντάρουν στην ευαισθησία σου. Προσπαθούν να διαμορφώσουν, από την ηλικία των 15-16 χρόνων, παιδιά που θα έχουν «όνειρο» να γίνουν αστυνομικοί.
Τι παίρνει το κράτος όμως για
αντάλλαγμα;
Παίρνει παιδιά και τα μεταμορφώνει σε αδίστακτους αστυνομικούς.
Τους κάνει Ματατζήδες που χτυπούν με σιδερογροθιές στο κεφάλι αυτούς που
σηκώνουν κεφάλι, τους κάνει ασφαλίτες που χώνονται μεταμορφωμένοι, συνήθως με
ατημέλητο ντύσιμο και μακριά μαλλιά, να παρακολουθούν αγωνιστές που δίνουν τον
αγώνα για την ζωή, τους παραμορφώνει σε υπάνθρωπους που δεν λογαριάζουν τίποτε. Τους κάνει εκτελεστές της
κρατικής τρομοκρατίας και τους αποκαλεί αντιτρομοκρατική. Η εφαρμογή της
βαρβαρότητας στο λαό είναι η δουλειά τους. Η καταστολή είναι η δουλειά τους.
Τους βλέπετε στις συγκεντρώσεις να σέρνουν αγωνιστές, να χτυπούν
κλωτσιές, να σπρώχνουν με τις ασπίδες τους, να ανοίγουν κεφάλια με τα γκλομπ,
να ρίχνουν χημικά στο πρόσωπο, να προστατεύουν πρόσωπα του υπόκοσμου, ή κατ’
εξακολούθηση εγκληματίες, να προστατεύουν κατηγορούμενους τύπου
Παπαγεωργόπουλου ή χρυσής αυγής ακόμη και από τις κάμερες, να τους επιτρέπουν
να σκεπάζουν τις χειροπέδες για να μη διασυρθούν, αλλά, να τραβούν από τα ρούχα
ή από τα μαλλιά απεργούς και διαδηλωτές, με πιο πρόσφατο παράδειγμα τις
αγωνίστριες καθαρίστριες. Τους βλέπουμε να καμουφλάρουν τους δολοφόνους της ΧΑ
και να χτυπούν απεργούς.
Γιατί το κράτος φροντίζει για την διασφάλιση των συμφερόντων μιας
μικρής, πολύ μικρής μειοψηφίας που κρατάει το πλούτο στα χέρια της. Στην
διασφάλιση αυτών των συμφερόντων εχθροί είναι όσοι αγωνίζονται για καλύτερο
μεροκάματο, για το δικαίωμα στη δουλειά… και απέναντί τους χρειάζεται το σώμα
καταστολής.
Θα μου πείτε δουλειά είναι και
αυτή
Από πότε το να κυνηγάς ανθρώπους που αγωνίζονται, να ρίχνεις
χημικά μέσα σε σπίτια με μωρά, να ανοίγεις κεφάλια, να σπας πόδια, να
συλλαμβάνεις αγωνιστές είναι δουλειά;
Γιατί να χαραμίσεις τα νιάτα σου, την αξιοπρέπειά σου, την εντιμότητά σου, για να υπηρετήσεις και να εφαρμόσεις τις εντολές μιας δολοφονικής πολιτικής;
Πως το να εναντιωθείς ακόμη και στους γονείς σου όταν απεργούν, το να ρίχνεις πλαστικές σφαίρες με στόχο αυτούς που αγωνίζονται για τη ζωή, να ποδοπατάς με τις σιδερένιες σόλες ανθρώπους, καλυμμένος πίσω από τα κράνη σου και τις ασπίδες σου, είναι δουλειά; Σε ποια δουλειά σε εξευτελίζουν τόσο σαν άνθρωπο για να καταφέρουν να σε ποτίσουν με μίσος για όποιον παλεύει για την αξιοπρέπειά του, για να ξεχάσεις τι πάει να πει άνθρωπος με αξιοπρέπεια;
Γιατί να χαραμίσεις τα νιάτα σου, την αξιοπρέπειά σου, την εντιμότητά σου, για να υπηρετήσεις και να εφαρμόσεις τις εντολές μιας δολοφονικής πολιτικής;
Πως το να εναντιωθείς ακόμη και στους γονείς σου όταν απεργούν, το να ρίχνεις πλαστικές σφαίρες με στόχο αυτούς που αγωνίζονται για τη ζωή, να ποδοπατάς με τις σιδερένιες σόλες ανθρώπους, καλυμμένος πίσω από τα κράνη σου και τις ασπίδες σου, είναι δουλειά; Σε ποια δουλειά σε εξευτελίζουν τόσο σαν άνθρωπο για να καταφέρουν να σε ποτίσουν με μίσος για όποιον παλεύει για την αξιοπρέπειά του, για να ξεχάσεις τι πάει να πει άνθρωπος με αξιοπρέπεια;
Για αυτό σε ντύνουν έτσι, μέσα στα σίδερα, με σιδερογροθιές στα
χέρια, σίδερα στις σόλες, σίδερα στη κνήμη, ασπίδα, κράνος, προσωπίδα, φυσούνα
με δολοφονικά χημικά. Γιατί θα πρέπει να εγκληματείς κάθε μέρα.
Θαμπώνεσαι από την δύναμη της
εξουσίας
Ποιά εξουσία; Δεν έχεις καμιά απολύτως εξουσία. Δεν αποφασίζεις εσύ για τίποτε, είσαι ένα εκτελεστικό
όργανο, που έχει ήδη αλλοιωθεί (αλλιώς δεν σε κρατάνε ούτε στη σχολή), που σιγά
σιγά ανακαλύπτεις ότι ούτε οι παλιοί σου φίλοι σε θέλουν στη παρέα, ούτε οι
συγγενείς. Η μόνη εξουσία που πιθανόν έχεις είναι να εξοστρακίζεται η σφαίρα
από το όπλο σου και να πηγαίνει καρφί στην καρδιά 15χρονου παιδιού. Ή να είσαι
περιπολία στη γειτονιά του Παύλου του Φύσσα και να μην παρεμβαίνεις, παρά μόνο,
μετά την δολοφονία του από τους δολοφόνους της Χρυσής Αυγής.
Να ξέρεις
Το κράτος δεν νοιάστηκε εσένα
και δίνει μόνο στις σχολές αστυνομίας δωρεάν σπουδές. Κάνει την δουλειά μιας
χούφτας εκμεταλλευτών και σε θέλει για τη βρώμικη δουλειά. Και αυτό που σου δίνει, είναι ελάχιστο μπροστά σ’ αυτά που
σου παίρνει. Εσύ που έχεις αξιοπρέπεια, που έχεις όνειρα για έναν καλύτερο
κόσμο, που θέλεις να ζήσεις μέσα στους ανθρώπους και με τους ανθρώπους, που θες
να ξυπνάς το πρωί και να λες ΚΑΛΗΜΕΡΑ στον εαυτό σου, μην ενδώσεις στις
προκλήσεις, μην δηλώσεις τις σχολές αστυνομίας, μη γίνεις ο μπάτσος, ο
ασφαλίτης, το όργανο της πολιτικής που δολοφονεί. Διάλεξε μια σχολή για να μορφωθείς, να εξελιχτείς σαν όλους
τους άλλους συνομηλίκους σου, να παλέψεις για τα όνειρά σου, όχι να τα κάψεις. Γιατί εκεί σίγουρα θα τα
κάψεις.
Τασούλα
μέλος Ταξικής Πορείας, συνταξιούχος-εργαζόμενη στους παιδικούς
σταθμούς
ΣΧΟΛΙΟ (ΜΕ ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΣΥΜΦΩΝΩ ΑΠΟΛΥΤΑ)
•
Γράψετε τώρα ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΔΕΣ συντάκτες και υπεύθυνοι ύλης του
εμπαθούς πορτάλ σας και ένα αντιρατσιστικό άρθρο για να επέλθει ισορροπία!
Είναι δυνατόν να είστε τόσο γελοίοι, εμπαθείς, μισαλόδοξοι, μισαλλεπαγγελματίες, γύφτουλες και ανθρώπινα σκουπίδια;
ΡΕ ΓΕΛΟΙΟΙ ΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΙΣΑΛΟΔΟΞΟΙ ΡΕ ΓΟΜΑΡΙΑ ΑΓΡΑΜΜΑΤΑ!
Μάθετε την αλφαβήτα βρωμερά και δυσώδη υποκείμενα που μοχλεύετε μίσος ανάμεσα στον Ελληνικό λαό!
Δεν υπάρχει εισαγγελέας να σας μπαγλαρώσει που ενσπείρετε μίσος για τα Σώματα Ασφαλείας!
Παιδια΄του ελληνικού λαού είνια ρε!
Και καλά η γριά είναι συνταξιούχος εργαζόμενη και έχει παραφρονίσει. Εσείς ό,τι εμετικό το δημοσιεύετε;
Μην σβήσετε το παρόν σχόλιο, λέω και γω την γνώμη μου, πιο ήπια από την γιαγιά, για εσάς!
ΣΑΣ ΕΝΟΧΛΕΙ Ή ΟΧΙ ΦΑΣΙΣΤΑΡΙΑ;
ΣΑΣ ΕΝΟΧΛΕΙ ΚΡΥΤΟΧΡΥΣΑΥΓΙΤΕΣ ΤΟΥ ΑΛΦΑΒΗΤΑ;
Ρατσισισταριά !!!
Είναι δυνατόν να είστε τόσο γελοίοι, εμπαθείς, μισαλόδοξοι, μισαλλεπαγγελματίες, γύφτουλες και ανθρώπινα σκουπίδια;
ΡΕ ΓΕΛΟΙΟΙ ΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΙΣΑΛΟΔΟΞΟΙ ΡΕ ΓΟΜΑΡΙΑ ΑΓΡΑΜΜΑΤΑ!
Μάθετε την αλφαβήτα βρωμερά και δυσώδη υποκείμενα που μοχλεύετε μίσος ανάμεσα στον Ελληνικό λαό!
Δεν υπάρχει εισαγγελέας να σας μπαγλαρώσει που ενσπείρετε μίσος για τα Σώματα Ασφαλείας!
Παιδια΄του ελληνικού λαού είνια ρε!
Και καλά η γριά είναι συνταξιούχος εργαζόμενη και έχει παραφρονίσει. Εσείς ό,τι εμετικό το δημοσιεύετε;
Μην σβήσετε το παρόν σχόλιο, λέω και γω την γνώμη μου, πιο ήπια από την γιαγιά, για εσάς!
ΣΑΣ ΕΝΟΧΛΕΙ Ή ΟΧΙ ΦΑΣΙΣΤΑΡΙΑ;
ΣΑΣ ΕΝΟΧΛΕΙ ΚΡΥΤΟΧΡΥΣΑΥΓΙΤΕΣ ΤΟΥ ΑΛΦΑΒΗΤΑ;
Ρατσισισταριά !!!
Δευτέρα 6 Οκτωβρίου 2014
Αμοιβαία και εξασφαλισμένη καταστροφή
05.10.2014 :
Καθώς
βλέπουμε τον ήλιο να δύει, το ένα δειλινό μετά το άλλο, μέσα από το νέφος που
απλώνεται πάνω από τα μολυσμένα νερά της γενέθλιας γης μας, θα πρέπει να
αναρωτηθούμε σοβαρά αν θέλουμε πραγματικά κάποιος μελλοντικός παγκόσμιος
ιστορικός σε έναν άλλο πλανήτη να γράψει για εμάς: «Παρ’ όλη την ευφυΐα τους,
και παρά τις ικανότητές τους, τελικά εξάντλησαν προνοητικότητα, αέρα, τροφή,
νερό και ιδέες...» ή «συνέχιζαν να παίζουν πολιτικά παιγνίδια, μέχρι που όλος ο
κόσμος κατέρρευσε ολόγυρά τους» ή «όταν τελικά ξύπνησαν, ήταν ήδη πολύ αργά».
ΟΥ ΘΑΝΤ,
Γενικός γραμματέας του ΟΗΕ
(1961-1971)
ΟΥ ΘΑΝΤ,
Γενικός γραμματέας του ΟΗΕ
(1961-1971)
Τα
γεγονότα της τρέχουσας σύγκρουσης στην Ουκρανία έχουν προκαλέσει έντονο και
ανησυχητικό σχολιασμό στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Υποστηρίζεται από πολλούς
αναλυτές ότι αν δεν προσέξουμε θα ξαναγυρίσουμε σε έναν αναπαλαιωμένο Ψυχρό
Πόλεμο μεταξύ των ΗΠΑ και της Ρωσίας στα εδάφη της Ευρώπης. Αξίζει εδώ να
θυμηθούμε μερικά από τα φρικτά στατιστικά στοιχεία του 20ού αιώνα, της
φονικότερης περιόδου στη σύντομη ιστορία της ανθρωπότητας: Ο Α΄ Παγκόσμιος
Πόλεμος στοίχισε είκοσι εκατομμύρια νεκρούς και ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος άλλα
εξήντα. Ευτυχώς, ο Ψυχρός Πόλεμος που ακολούθησε μετά το 1947 δεν πέρασε ποτέ
το κατώφλι μιας θερμής αναμέτρησης λόγω της ισορροπίας του πυρηνικού τρόμου.
Η λογική της πυρηνικής ισορροπίας του τρόμου βασίστηκε σε μια μακάβρια υπόθεση εργασίας, που με απλά λόγια διακήρυττε ότι «ύστερα από έναν πυρηνικό πόλεμο θα είμαστε όλοι νεκροί». Στην εξειδικευμένη γλώσσα των μελετητών της στρατηγικής, η σχέση αποτροπής ενός γενικευμένου πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Σοβιετικής Ενωσης αποκλήθηκε «Αμοιβαία και Εξασφαλισμένη Καταστροφή» (Mutually Assured Destruction, με το κατάλληλο για την περίπτωση αρκτικόλεξο MAD). Συγκεκριμένα, υποστήριζαν οι στρατηγικοί εγκέφαλοι ένθεν κακείθεν του Τείχους του Βερολίνου ότι ασχέτως του ποιος θα έπληττε τον άλλον πρώτος (με πυρηνικά όπλα) θα αντιμετώπιζε ακαριαία πυρηνικά αντίποινα, που θα εκτοξεύονταν από τα άτρωτα υποβρύχια και τα αεροπλάνα του πρώτου βληθέντος. Το απαράδεκτο κόστος ενός πυρηνικού Αρμαγεδδώνα υπολογιζόταν σε πολλές δεκάδες εκατομμύρια νεκρούς στις μεγάλες πόλεις και των δύο μονομάχων. Επομένως, και οι δύο πλευρές προτιμούσαν να αφήνουν τις πρωτεύουσές τους αμοιβαία εκτεθειμένες – χωρίς την εγκατάσταση αντιπυραυλικών και αντιαεροπορικών συστημάτων στον περίγυρό τους. Ο κίνδυνος της κλιμάκωσης μιας κρίσης κρινόταν απλώς απαράδεκτος! Ετσι, παρά τη σημαντικότερη διμερή κρίση των σοβιετικών πυραύλων στην Κούβα (1962), φτάσαμε στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, χωρίς οι υπερδυνάμεις να έχουν αποτολμήσει σε άμεσες συγκρούσεις μεταξύ τους (π.χ., Κορέα, Βουδαπέστη, Βιετνάμ, Ιράκ, Αφγανιστάν) τη χρήση συμβατικών δυνάμεων.
Η πρώτη, και μοναδική μέχρι σήμερα, χρήση πυρηνικών όπλων μαζικής καταστροφής σε καιρό πολέμου έγινε από τους Αμερικανούς στις αρχές Αυγούστου του 1945 με τη ρίψη δύο ατομικών βομβών στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι. Το τίμημα του εγχειρήματος ήταν 300 χιλιάδες νεκροί Ιάπωνες –κυρίως άμαχοι– στις δύο αυτές τραγικές πόλεις. Και το αποτέλεσμά του ήταν η άμεση συνθηκολόγηση και παράδοση άνευ όρων της Ιαπωνίας. Ακολούθησαν στην απόκτηση της ιδιότητας της πυρηνικής δύναμης, με την εξής σειρά, η Σοβιετική Ενωση (1949), το Ηνωμένο Βασίλειο (1952), η Γαλλία (1960), η Κίνα (1964), το Ισραήλ (χωρίς ποτέ επισήμως να το δηλώσει, το 1967), η Ινδία (1974), το Πακιστάν (1998) και η Βόρεια Κορέα (2006). Για τις εννέα αυτές χώρες, όπως φαίνεται μέχρι στιγμής, η απόκτηση πυρηνικών οπλισμών δύναται να λειτουργήσει μόνο για την αποτροπή επίθεσης κάποιου άλλου – με δεδομένες τις αμοιβαία καταστροφικές επιπτώσεις μιας πυρηνικής αναμέτρησης.
Αλλά στο σημείο αυτό τα πράγματα περιπλέκονται και στηρίζουν, μεταξύ άλλων, την παρακάτω παραδοχή: Καθώς αυξάνεται ο αριθμός των πυρηνικών δυνάμεων, αντίστοιχα μεγαλώνει και η πιθανότητα έκρηξης (από ατύχημα ή από ιδιαίτερα προβληματική ηγετική προσωπικότητα) μιας πυρηνικής αντιπαράθεσης. Επομένως, συμφωνίες που εγγυώνται τη μη χρήση πυρηνικών από τους «εννέα» εναντίον άλλων κρατών –που δεσμεύονται εθελοντικά σε καθεστώς αποπυρηνικοποίησης– θα μειώσουν προσωρινά την ταχύτητα της αναπόφευκτης εξάπλωσης των πυρηνικών εξοπλισμών σε διάφορα σημεία του πλανήτη. Φυσικά, η «δέσμευση» ορισμένων ηγεσιών (π.χ. της Βόρειας Κορέας) για τη μη πρώτη χρήση πυρηνικών όπλων δεν μπορεί και δεν πρέπει να θεωρηθεί ιδιαίτερα πειστική.
Σε τελευταία ανάλυση, η αναμενόμενη αύξηση του αριθμού πυρηνικών δυνάμεων θα πρέπει να οδηγήσει στη θέσπιση αποτελεσματικών διεθνών καθεστώτων αμοιβαίας επαλήθευσης των πυρηνικών οπλοστασίων, όπου αυτά βρίσκονται και όποτε αυτά αναπτύσσονται. Και εδώ ίσως κρύβεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος για το μέλλον της ανθρωπότητας στον πλανήτη μας. Συγκεκριμένα, η απόκτηση όπλων μαζικής καταστροφής από τρομοκρατικές οργανώσεις (με ηγεσίες τύπου αυτόχειρα βομβιστή) μπορεί τελικά να αναιρέσει τη λογική της «αμοιβαίας και εξασφαλισμένης καταστροφής». Δυστυχώς, ένα μείγμα θρησκευτικής ή ιδεολογικής πίστης για την κατοχή της μοναδικής και απόλυτης αλήθειας (που χωρίζει τον κόσμο σε δυνάμεις του καλού και του κακού) μπορεί τελικά να καταλήξει σε νέα –ίσως τα τελευταία– ολοκαυτώματα σε έναν κόσμο που θα τρεμοσβήνει.
Η λογική της πυρηνικής ισορροπίας του τρόμου βασίστηκε σε μια μακάβρια υπόθεση εργασίας, που με απλά λόγια διακήρυττε ότι «ύστερα από έναν πυρηνικό πόλεμο θα είμαστε όλοι νεκροί». Στην εξειδικευμένη γλώσσα των μελετητών της στρατηγικής, η σχέση αποτροπής ενός γενικευμένου πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Σοβιετικής Ενωσης αποκλήθηκε «Αμοιβαία και Εξασφαλισμένη Καταστροφή» (Mutually Assured Destruction, με το κατάλληλο για την περίπτωση αρκτικόλεξο MAD). Συγκεκριμένα, υποστήριζαν οι στρατηγικοί εγκέφαλοι ένθεν κακείθεν του Τείχους του Βερολίνου ότι ασχέτως του ποιος θα έπληττε τον άλλον πρώτος (με πυρηνικά όπλα) θα αντιμετώπιζε ακαριαία πυρηνικά αντίποινα, που θα εκτοξεύονταν από τα άτρωτα υποβρύχια και τα αεροπλάνα του πρώτου βληθέντος. Το απαράδεκτο κόστος ενός πυρηνικού Αρμαγεδδώνα υπολογιζόταν σε πολλές δεκάδες εκατομμύρια νεκρούς στις μεγάλες πόλεις και των δύο μονομάχων. Επομένως, και οι δύο πλευρές προτιμούσαν να αφήνουν τις πρωτεύουσές τους αμοιβαία εκτεθειμένες – χωρίς την εγκατάσταση αντιπυραυλικών και αντιαεροπορικών συστημάτων στον περίγυρό τους. Ο κίνδυνος της κλιμάκωσης μιας κρίσης κρινόταν απλώς απαράδεκτος! Ετσι, παρά τη σημαντικότερη διμερή κρίση των σοβιετικών πυραύλων στην Κούβα (1962), φτάσαμε στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, χωρίς οι υπερδυνάμεις να έχουν αποτολμήσει σε άμεσες συγκρούσεις μεταξύ τους (π.χ., Κορέα, Βουδαπέστη, Βιετνάμ, Ιράκ, Αφγανιστάν) τη χρήση συμβατικών δυνάμεων.
Η πρώτη, και μοναδική μέχρι σήμερα, χρήση πυρηνικών όπλων μαζικής καταστροφής σε καιρό πολέμου έγινε από τους Αμερικανούς στις αρχές Αυγούστου του 1945 με τη ρίψη δύο ατομικών βομβών στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι. Το τίμημα του εγχειρήματος ήταν 300 χιλιάδες νεκροί Ιάπωνες –κυρίως άμαχοι– στις δύο αυτές τραγικές πόλεις. Και το αποτέλεσμά του ήταν η άμεση συνθηκολόγηση και παράδοση άνευ όρων της Ιαπωνίας. Ακολούθησαν στην απόκτηση της ιδιότητας της πυρηνικής δύναμης, με την εξής σειρά, η Σοβιετική Ενωση (1949), το Ηνωμένο Βασίλειο (1952), η Γαλλία (1960), η Κίνα (1964), το Ισραήλ (χωρίς ποτέ επισήμως να το δηλώσει, το 1967), η Ινδία (1974), το Πακιστάν (1998) και η Βόρεια Κορέα (2006). Για τις εννέα αυτές χώρες, όπως φαίνεται μέχρι στιγμής, η απόκτηση πυρηνικών οπλισμών δύναται να λειτουργήσει μόνο για την αποτροπή επίθεσης κάποιου άλλου – με δεδομένες τις αμοιβαία καταστροφικές επιπτώσεις μιας πυρηνικής αναμέτρησης.
Αλλά στο σημείο αυτό τα πράγματα περιπλέκονται και στηρίζουν, μεταξύ άλλων, την παρακάτω παραδοχή: Καθώς αυξάνεται ο αριθμός των πυρηνικών δυνάμεων, αντίστοιχα μεγαλώνει και η πιθανότητα έκρηξης (από ατύχημα ή από ιδιαίτερα προβληματική ηγετική προσωπικότητα) μιας πυρηνικής αντιπαράθεσης. Επομένως, συμφωνίες που εγγυώνται τη μη χρήση πυρηνικών από τους «εννέα» εναντίον άλλων κρατών –που δεσμεύονται εθελοντικά σε καθεστώς αποπυρηνικοποίησης– θα μειώσουν προσωρινά την ταχύτητα της αναπόφευκτης εξάπλωσης των πυρηνικών εξοπλισμών σε διάφορα σημεία του πλανήτη. Φυσικά, η «δέσμευση» ορισμένων ηγεσιών (π.χ. της Βόρειας Κορέας) για τη μη πρώτη χρήση πυρηνικών όπλων δεν μπορεί και δεν πρέπει να θεωρηθεί ιδιαίτερα πειστική.
Σε τελευταία ανάλυση, η αναμενόμενη αύξηση του αριθμού πυρηνικών δυνάμεων θα πρέπει να οδηγήσει στη θέσπιση αποτελεσματικών διεθνών καθεστώτων αμοιβαίας επαλήθευσης των πυρηνικών οπλοστασίων, όπου αυτά βρίσκονται και όποτε αυτά αναπτύσσονται. Και εδώ ίσως κρύβεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος για το μέλλον της ανθρωπότητας στον πλανήτη μας. Συγκεκριμένα, η απόκτηση όπλων μαζικής καταστροφής από τρομοκρατικές οργανώσεις (με ηγεσίες τύπου αυτόχειρα βομβιστή) μπορεί τελικά να αναιρέσει τη λογική της «αμοιβαίας και εξασφαλισμένης καταστροφής». Δυστυχώς, ένα μείγμα θρησκευτικής ή ιδεολογικής πίστης για την κατοχή της μοναδικής και απόλυτης αλήθειας (που χωρίζει τον κόσμο σε δυνάμεις του καλού και του κακού) μπορεί τελικά να καταλήξει σε νέα –ίσως τα τελευταία– ολοκαυτώματα σε έναν κόσμο που θα τρεμοσβήνει.
* Ο κ. Θ. Κουλουμπής είναι
ομότιμος καθηγητής Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Μούχλα και... βιβλιοποικιλότητα
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Σε ό,τι
αφορά το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ για τον πολιτισμό, μακάρι να μπορούσαμε να
παραφράσουμε τον Σάμιουελ Τζόνσον και να πούμε ότι «είναι καλό και πρωτότυπο.
Αλλά το μέρος που είναι καλό δεν είναι πρωτότυπο και το μέρος που είναι
πρωτότυπο δεν είναι καλό». Περισσότερο με μπροσούρα της δεκαετίας του ’80
μοιάζει, πασπαλισμένη με μεγάλες λέξεις («βιβλιοποικιλότητα»!) και πολλά έξοδα.
Δηλαδή πώς μπορεί μια πολιτική να έχει στόχο τη «διαρκή επικοινωνία με τις
διεθνείς εξελίξεις και διάλογο με τους εκφραστές τους»; Αυτό το κάνουν
καθημερινά διά του Διαδικτύου χιλιάδες παιδιά χωρίς καμιά κρατική βοήθεια και
παρέμβαση, με μια διαδικασία που λίγο πριν στο ίδιο κείμενο χαρακτηρίστηκε
«πολιτιστικός ιμπεριαλισμός».
Ας σταθούμε λίγο στον πρόλογο του προγράμματος που βγήκε από τα σεντούκια μιας άλλης εποχής: «Η εργαλειακή χρήση του πολιτισμού προκειμένου να εδραιωθεί η πνευματική ηγεμονία που επιδίωκε η πολιτική καθεστηκυία τάξη οδήγησε στην τυποποίηση ενός πολιτιστικού μοντέλου που διαμόρφωσε ένα ομογενοποιημένο “γούστο”, αποσπώντας κάθε πνευματική ικμάδα από τον πολίτη...». Ο,τι να ’ναι! «Ομογενοποιημένο “γούστο”» σε μια εποχή που οι πολίτες ακούνε λατινοαμερικάνικες μουσικές, διαβάζουν Ιάπωνες συγγραφείς, παρακολουθούν δανέζικα σίριαλ, βλέπουν ιρανικές ταινίες, παρακολουθούν διαλέξεις Γάλλων οικονομολόγων και Σλοβένων ψυχαναλυτών;
Η ομογενοποίηση μπορεί να υπήρξε στόχος στην ακμή της βιομηχανικής εποχής, αλλά σήμερα υπάρχει το ακριβώς αντίθετο ζήτημα. Είναι τόσες πια οι επιρροές παγκοσμίως, που δεν υπάρχει ο παλαιός πολιτιστικός άξονας πάνω στον οποίο προσπαθούσαν να χτίσουν οι δημιουργοί. Είναι τόσο μεγάλη η πολυφωνία, που μερικές φορές μοιάζει οχλαγωγία.
Πάνω σε αυτή την προ πεντηκονταετίας ανάλυση, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν θα μπορούσε παρά να χτίσει μια γέρικη πολιτιστική πρόταση που είναι η δημιουργία ή επαναλειτουργία δεκάδων κρατικών φορέων. Μαζί με τα παλαιά κανάλια της ΕΡΤ (συν τους 19 περιφερειακούς σταθμούς, συν τους επτά της Αθήνας, συν τη Ραδιοτηλεόραση), θα σκεφθούν και τη δημιουργία ενός πρόσθετου παιδικού καναλιού! Θα αναδείξουν το οπτικοακουστικό αρχείο της ΕΡΤ, αλλά θα επανιδρύσουν και το Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο. Θα επανιδρύσουν το ΕΚΕΒΙ και θα κάνουν και πανεπιστημιακή έδρα χορού με «ανωτατοποίηση των πτυχίων χορού». Μην ξεχάσουμε ότι θα λειτουργήσουν «κρατικό world φεστιβάλ παραδοσιακών χορών», κάτι σαν το Γούντστοκ του τσάμικου, και θα ιδρύσουν «Εθνικό Οργανισμό Μουσικής, που θα χαράζει μια μακρόπνοη Εθνική Στρατηγική για τη Μουσική και θα εξασφαλίζει την εφαρμογή της». Τέλος, σε μια εποχή που ο προϋπολογισμός αιμορραγεί από την πανσπερμία ασφαλιστικών φορέων και καθεστώτων σύνταξης, ο ΣΥΡΙΖΑ υπόσχεται την ίδρυση ακόμη ενός Ταμείου για την «κρατική πρόνοια για τη συνταξιοδότηση συγγραφέων».
Δεν γνωρίζουμε πόσο τα εννοούν όλα αυτά ή αν απλώς κατέβασαν τις παλιές μπροσούρες του τριτοδρομικού ΠΑΣΟΚ (είχαν εκδοθεί πολλές τέτοιες στη δεκαετία του ’80), έτσι για να έχουν να λένε ότι υπάρχει πρόγραμμα για τον πολιτισμό. Είναι χαρακτηριστικό ότι το «πρόγραμμα» ελάχιστα ασχολείται με την ψηφιακή εποχή και, αντί μιας μεγάλης ψηφιακής βιβλιοθήκης προσβάσιμης απ’ όλα τα Ελληνόπουλα, προτείνει ακόμη έναν κρατικό οργανισμό, το «Εθνικό Δίκτυο Βιβλιοθηκών, ένα φορέα με σκοπό να συμβάλει στη χάραξη και την υλοποίηση Εθνικής Πολιτικής για τις Βιβλιοθήκες της χώρας».
Το βασικό όμως χαρακτηριστικό του «προγράμματος» είναι ότι μυρίζει μούχλα. Είναι ένα πρόγραμμα μιας άλλης εποχής φτιαγμένο για τις ανάγκες των κομματικών στελεχών που θα κληθούν να διοριστούν σε όλους αυτούς τους οργανισμούς που ο ΣΥΡΙΖΑ υπόσχεται να πληρώνουμε...
Ας σταθούμε λίγο στον πρόλογο του προγράμματος που βγήκε από τα σεντούκια μιας άλλης εποχής: «Η εργαλειακή χρήση του πολιτισμού προκειμένου να εδραιωθεί η πνευματική ηγεμονία που επιδίωκε η πολιτική καθεστηκυία τάξη οδήγησε στην τυποποίηση ενός πολιτιστικού μοντέλου που διαμόρφωσε ένα ομογενοποιημένο “γούστο”, αποσπώντας κάθε πνευματική ικμάδα από τον πολίτη...». Ο,τι να ’ναι! «Ομογενοποιημένο “γούστο”» σε μια εποχή που οι πολίτες ακούνε λατινοαμερικάνικες μουσικές, διαβάζουν Ιάπωνες συγγραφείς, παρακολουθούν δανέζικα σίριαλ, βλέπουν ιρανικές ταινίες, παρακολουθούν διαλέξεις Γάλλων οικονομολόγων και Σλοβένων ψυχαναλυτών;
Η ομογενοποίηση μπορεί να υπήρξε στόχος στην ακμή της βιομηχανικής εποχής, αλλά σήμερα υπάρχει το ακριβώς αντίθετο ζήτημα. Είναι τόσες πια οι επιρροές παγκοσμίως, που δεν υπάρχει ο παλαιός πολιτιστικός άξονας πάνω στον οποίο προσπαθούσαν να χτίσουν οι δημιουργοί. Είναι τόσο μεγάλη η πολυφωνία, που μερικές φορές μοιάζει οχλαγωγία.
Πάνω σε αυτή την προ πεντηκονταετίας ανάλυση, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν θα μπορούσε παρά να χτίσει μια γέρικη πολιτιστική πρόταση που είναι η δημιουργία ή επαναλειτουργία δεκάδων κρατικών φορέων. Μαζί με τα παλαιά κανάλια της ΕΡΤ (συν τους 19 περιφερειακούς σταθμούς, συν τους επτά της Αθήνας, συν τη Ραδιοτηλεόραση), θα σκεφθούν και τη δημιουργία ενός πρόσθετου παιδικού καναλιού! Θα αναδείξουν το οπτικοακουστικό αρχείο της ΕΡΤ, αλλά θα επανιδρύσουν και το Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο. Θα επανιδρύσουν το ΕΚΕΒΙ και θα κάνουν και πανεπιστημιακή έδρα χορού με «ανωτατοποίηση των πτυχίων χορού». Μην ξεχάσουμε ότι θα λειτουργήσουν «κρατικό world φεστιβάλ παραδοσιακών χορών», κάτι σαν το Γούντστοκ του τσάμικου, και θα ιδρύσουν «Εθνικό Οργανισμό Μουσικής, που θα χαράζει μια μακρόπνοη Εθνική Στρατηγική για τη Μουσική και θα εξασφαλίζει την εφαρμογή της». Τέλος, σε μια εποχή που ο προϋπολογισμός αιμορραγεί από την πανσπερμία ασφαλιστικών φορέων και καθεστώτων σύνταξης, ο ΣΥΡΙΖΑ υπόσχεται την ίδρυση ακόμη ενός Ταμείου για την «κρατική πρόνοια για τη συνταξιοδότηση συγγραφέων».
Δεν γνωρίζουμε πόσο τα εννοούν όλα αυτά ή αν απλώς κατέβασαν τις παλιές μπροσούρες του τριτοδρομικού ΠΑΣΟΚ (είχαν εκδοθεί πολλές τέτοιες στη δεκαετία του ’80), έτσι για να έχουν να λένε ότι υπάρχει πρόγραμμα για τον πολιτισμό. Είναι χαρακτηριστικό ότι το «πρόγραμμα» ελάχιστα ασχολείται με την ψηφιακή εποχή και, αντί μιας μεγάλης ψηφιακής βιβλιοθήκης προσβάσιμης απ’ όλα τα Ελληνόπουλα, προτείνει ακόμη έναν κρατικό οργανισμό, το «Εθνικό Δίκτυο Βιβλιοθηκών, ένα φορέα με σκοπό να συμβάλει στη χάραξη και την υλοποίηση Εθνικής Πολιτικής για τις Βιβλιοθήκες της χώρας».
Το βασικό όμως χαρακτηριστικό του «προγράμματος» είναι ότι μυρίζει μούχλα. Είναι ένα πρόγραμμα μιας άλλης εποχής φτιαγμένο για τις ανάγκες των κομματικών στελεχών που θα κληθούν να διοριστούν σε όλους αυτούς τους οργανισμούς που ο ΣΥΡΙΖΑ υπόσχεται να πληρώνουμε...
Η χειραγώγηση του συναισθήματος
Η χειραγώγηση του συναισθήματος
Πριν από
μερικούς μήνες, τον Ιούνιο, προκλήθηκε αναστάτωση στο Διαδίκτυο και στις στήλες
εφημερίδων που ασχολούνται με τέτοια θέματα, όταν δημοσιεύθηκε επιστημονική
μελέτη που βασιζόταν στη χειραγώγηση των πληροφοριών που λάμβαναν από φίλους
τους σχεδόν 700.000 χρήστες του facebook. Η μελέτη διεξήχθη το 2012 και είναι
ίσως η μεγαλύτερη τέτοια ψυχολογική έρευνα που έγινε ποτέ, από άποψη δείγματος.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όταν οι χρήστες λάμβαναν περισσότερα θετικά
μηνύματα απ’ ό,τι η ομάδα ελέγχου, η δική τους επικοινωνία ήταν πιο θετική·
όταν τα μηνύματα που λάμβαναν περιείχαν περισσότερες κακές ειδήσεις και
αρνητικά συναισθήματα απ’ ό,τι ήταν φυσιολογικό, εκφράζονταν κι αυτοί αναλόγως.
Αυτό, μπορούμε να πούμε, είναι γνωστό σε όλους – η χαρά και η θλίψη
μεταδίδονται. Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι η μελέτη βασίστηκε στη χειραγώγηση
των πληροφοριών που λάμβαναν άνθρωποι που δεν είχαν ενημερωθεί ότι ήταν
πειραματόζωα, ότι οι πληροφορίες που έπαιρναν στο news feed τους ήταν
φιλτραρισμένες.
Την περασμένη Πέμπτη το facebook ανακοίνωσε ότι η μελέτη -η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό της ακαδημίας επιστημών των ΗΠΑ (Proceedings of the National Academy of Sciences, 17 Ιουνίου, Vol.111, No. 24)- έπρεπε «να είχε γίνει με άλλο τρόπο» και ότι η εταιρεία θα υιοθετούσε νέους κανόνες για τη διεξαγωγή τέτοιων μελετών. Στην έρευνα, επελέγησαν 689.003 άτομα με μοναδικό κριτήριο ότι επικοινωνούσαν στα αγγλικά. Αυτοί μοιράστηκαν σε ομάδες οι οποίες, για μία εβδομάδα του Ιανουαρίου του 2012, λάμβαναν θετικά ή αρνητικά μηνύματα, και σε ομάδες ελέγχου οι οποίες έπαιρναν μηνύματα που δεν φιλτράρονταν. Το αποτέλεσμα έδειξε ότι όσοι έπαιρναν περισσότερα θετικά μηνύματα εκφράζονταν οι ίδιοι με πιο θετικό τρόπο απ’ ό,τι όσοι συμμετείχαν στην ομάδα ελέγχου. Το αντίστοιχο συνέβαινε με όσους λάμβαναν περισσότερα αρνητική μηνύματα – εκφράζονταν με πιο αρνητικό τρόπο από την ομάδα ελέγχου.
Είναι σαφές ότι η χειραγώγηση των πληροφοριών που λάμβαναν άνθρωποι –εν αγνοία τους– είναι απαράδεκτη, ίσως και επικίνδυνη. Αλλά η μελέτη αυτή είναι πολύτιμη για πολλούς λόγους. Ενώ δεν μας εκπλήσσει το αποτέλεσμα του πειράματος, είναι εντυπωσιακό το τόσο μεγάλο δείγμα – κάτι που τα νέα μέσα επιτρέπουν πλέον, για καλό και για κακό. Επίσης, είναι πολύ χρήσιμη η επιβεβαίωση της μεταδοτικότητας των συναισθημάτων, της επιρροής που έχει πάνω μας η χειραγώγηση των πληροφοριών που λαμβάνουμε. Πέρα από το να αποδεικνύει τη δύναμη που έχουν τα κοινωνικά δίκτυα στη διαμόρφωση των αντιλήψεων μιας τεράστιας μάζας ανθρώπων (το facebook μόνο έχει πάνω από 1,3 δισ. χρήστες), το πείραμα αντανακλά την επιρροή που έχει η πληροφόρηση πάνω στον πληθυσμό γενικώς – είτε μέσα από κοινωνικά δίκτυα, είτε μέσω των «παραδοσιακών» μέσων ενημέρωσης. Η ενημέρωσή μας μπορεί να είναι σωστή και ισορροπημένη, ή στρεβλή, ή σκέτη προπαγάνδα, χωρίς να είμαστε πάντα σε θέση να διακρίνουμε το σωστό από το επικίνδυνο. Ολοι έχουμε απόψεις, που βασίζονται στην πληροφόρηση που έχουμε. Καλό είναι να γνωρίζουμε πόσο εύκολα αυτά που πιστεύουμε μπορούν να χειραγωγούνται.
Βασικό στοιχείο της επικοινωνίας είναι να μπορεί κανείς να ελέγχει την πηγή της πληροφόρησης. Διαβάζουμε την εφημερίδα ή παρακολουθούμε το ηλεκτρονικό μέσο που εμπιστευόμαστε ότι μας ενημερώνει αντικειμενικά - ή που ταιριάζει με τις προκαταλήψεις μας, εάν δεν θέλουμε να μαθαίνουμε όσα πιστεύουν άλλοι. Ψηφίζουμε, αναπτύσσουμε νέες φιλίες και χαλάμε παλιές, αποκτάμε σοφία και εμπειρίες βάσει όσων βρίσκουμε στην παράδοση αλλά και μέσα από τις αντιλήψεις που διαμορφώνουμε στην πορεία της ζωής.
Οσον αφορά τα μέσα μαζικής ενημέρωσης μπορούμε πάντα να έχουμε τις υποψίες μας ότι υπάρχει κάποια χειραγώγηση από τους ιδιοκτήτες τους και από διάφορα συμφέροντα. Εκεί μας προστατεύει μόνο η ύπαρξη κι άλλων μέσων, τα οποία μπορούν να παρουσιάζουν αλλιώς τα πράγματα, επιτρέποντάς μας να διυλίσουμε την αξιοπιστία του κάθε μέσου. Αυτό που δεν περιμένουμε είναι να αλλοιώνονται τα μηνύματα που λαμβάνουμε από φίλους μας. Μετά τις αποκαλύψεις του Εντουαρντ Σνόουντεν, όλοι γνωρίζουμε ότι όσα λέμε, όσα γράφουμε, και όσα κάνουμε (σε βίντεο) γίνονται «κτήμα» μυστικών υπηρεσιών και άλλων σκοτεινών δυνάμεων. Αυτό που πρέπει να έχουμε υπ’ όψιν, όμως, είναι ότι όχι μόνο οι απόψεις μας αλλά και τα συναισθήματά μας μπορεί να επηρεάζονται από άλλους σε βαθμό που δεν γνωρίζαμε. Αυτός ο κίνδυνος υπήρχε πριν από το facebook και θα υπάρχει πάντα.
Την περασμένη Πέμπτη το facebook ανακοίνωσε ότι η μελέτη -η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό της ακαδημίας επιστημών των ΗΠΑ (Proceedings of the National Academy of Sciences, 17 Ιουνίου, Vol.111, No. 24)- έπρεπε «να είχε γίνει με άλλο τρόπο» και ότι η εταιρεία θα υιοθετούσε νέους κανόνες για τη διεξαγωγή τέτοιων μελετών. Στην έρευνα, επελέγησαν 689.003 άτομα με μοναδικό κριτήριο ότι επικοινωνούσαν στα αγγλικά. Αυτοί μοιράστηκαν σε ομάδες οι οποίες, για μία εβδομάδα του Ιανουαρίου του 2012, λάμβαναν θετικά ή αρνητικά μηνύματα, και σε ομάδες ελέγχου οι οποίες έπαιρναν μηνύματα που δεν φιλτράρονταν. Το αποτέλεσμα έδειξε ότι όσοι έπαιρναν περισσότερα θετικά μηνύματα εκφράζονταν οι ίδιοι με πιο θετικό τρόπο απ’ ό,τι όσοι συμμετείχαν στην ομάδα ελέγχου. Το αντίστοιχο συνέβαινε με όσους λάμβαναν περισσότερα αρνητική μηνύματα – εκφράζονταν με πιο αρνητικό τρόπο από την ομάδα ελέγχου.
Είναι σαφές ότι η χειραγώγηση των πληροφοριών που λάμβαναν άνθρωποι –εν αγνοία τους– είναι απαράδεκτη, ίσως και επικίνδυνη. Αλλά η μελέτη αυτή είναι πολύτιμη για πολλούς λόγους. Ενώ δεν μας εκπλήσσει το αποτέλεσμα του πειράματος, είναι εντυπωσιακό το τόσο μεγάλο δείγμα – κάτι που τα νέα μέσα επιτρέπουν πλέον, για καλό και για κακό. Επίσης, είναι πολύ χρήσιμη η επιβεβαίωση της μεταδοτικότητας των συναισθημάτων, της επιρροής που έχει πάνω μας η χειραγώγηση των πληροφοριών που λαμβάνουμε. Πέρα από το να αποδεικνύει τη δύναμη που έχουν τα κοινωνικά δίκτυα στη διαμόρφωση των αντιλήψεων μιας τεράστιας μάζας ανθρώπων (το facebook μόνο έχει πάνω από 1,3 δισ. χρήστες), το πείραμα αντανακλά την επιρροή που έχει η πληροφόρηση πάνω στον πληθυσμό γενικώς – είτε μέσα από κοινωνικά δίκτυα, είτε μέσω των «παραδοσιακών» μέσων ενημέρωσης. Η ενημέρωσή μας μπορεί να είναι σωστή και ισορροπημένη, ή στρεβλή, ή σκέτη προπαγάνδα, χωρίς να είμαστε πάντα σε θέση να διακρίνουμε το σωστό από το επικίνδυνο. Ολοι έχουμε απόψεις, που βασίζονται στην πληροφόρηση που έχουμε. Καλό είναι να γνωρίζουμε πόσο εύκολα αυτά που πιστεύουμε μπορούν να χειραγωγούνται.
Βασικό στοιχείο της επικοινωνίας είναι να μπορεί κανείς να ελέγχει την πηγή της πληροφόρησης. Διαβάζουμε την εφημερίδα ή παρακολουθούμε το ηλεκτρονικό μέσο που εμπιστευόμαστε ότι μας ενημερώνει αντικειμενικά - ή που ταιριάζει με τις προκαταλήψεις μας, εάν δεν θέλουμε να μαθαίνουμε όσα πιστεύουν άλλοι. Ψηφίζουμε, αναπτύσσουμε νέες φιλίες και χαλάμε παλιές, αποκτάμε σοφία και εμπειρίες βάσει όσων βρίσκουμε στην παράδοση αλλά και μέσα από τις αντιλήψεις που διαμορφώνουμε στην πορεία της ζωής.
Οσον αφορά τα μέσα μαζικής ενημέρωσης μπορούμε πάντα να έχουμε τις υποψίες μας ότι υπάρχει κάποια χειραγώγηση από τους ιδιοκτήτες τους και από διάφορα συμφέροντα. Εκεί μας προστατεύει μόνο η ύπαρξη κι άλλων μέσων, τα οποία μπορούν να παρουσιάζουν αλλιώς τα πράγματα, επιτρέποντάς μας να διυλίσουμε την αξιοπιστία του κάθε μέσου. Αυτό που δεν περιμένουμε είναι να αλλοιώνονται τα μηνύματα που λαμβάνουμε από φίλους μας. Μετά τις αποκαλύψεις του Εντουαρντ Σνόουντεν, όλοι γνωρίζουμε ότι όσα λέμε, όσα γράφουμε, και όσα κάνουμε (σε βίντεο) γίνονται «κτήμα» μυστικών υπηρεσιών και άλλων σκοτεινών δυνάμεων. Αυτό που πρέπει να έχουμε υπ’ όψιν, όμως, είναι ότι όχι μόνο οι απόψεις μας αλλά και τα συναισθήματά μας μπορεί να επηρεάζονται από άλλους σε βαθμό που δεν γνωρίζαμε. Αυτός ο κίνδυνος υπήρχε πριν από το facebook και θα υπάρχει πάντα.
25 χρόνια από την πτώση του Τείχους: Η δημοκρατία σε υποχώρηση;
Η
κατάρρευση του κομμουνισμού το 1989 γέννησε ένα παγκόσμιο κύμα αισιοδοξίας. Αν
και η διατύπωση για «το τέλος της ιστορίας» του πολιτικού επιστήμονα Φράνσις
Φουκουγιάμα αποδείχτηκε γρήγορα μια «φιλελεύθερη ουτοπία» ή, έστω, μια σκέψη
που δεν επιβεβαιώθηκε από τα εμπειρικά δεδομένα, ήταν ξεκάθαρο πως η πτώση του
Τείχους έφερε προσδοκίες στους κύκλους των οπαδών της φιλελεύθερης δημοκρατίας
και θλίψη στους αντιπάλους της.
Κυριάρχησε η πεποίθηση πως όποιες κι αν ήταν οι μελλοντικές παλινδρομήσεις σε παγκόσμιο επίπεδο, οι δυτικές φιλελεύθερες αξίες ήταν πλέον τόσο ηγεμονικές και ακμαίες ώστε κανένα εναλλακτικό μοντέλο δεν θα μπορούσε να ευδοκιμήσει στο απώτερο μέλλον. Αργά ή γρήγορα, η οικονομία της αγοράς συμβαδίζοντας με τη φιλελεύθερη δημοκρατία θα απελευθέρωνε τον παλιό κόσμο από τα δεσμά του.
Τα πράγματα δεν πήγαν έτσι ή, καλύτερα, δεν πήγαν ακριβώς έτσι. Οντως η παγκοσμιοποίηση έφερε ριζικές αλλαγές σε διεθνές επίπεδο που δεν θα τις διανοούμασταν λίγες δεκαετίες νωρίτερα. Η ανάδυση στην Ασία, στη Λατινική Αμερική και προσφάτως στην Αφρική νέων οικονομικών δυνάμεων, που μπορούν να ανταγωνιστούν, μερικώς τουλάχιστον, τους μεγάλους παίκτες του πλανήτη αποτελεί μια ευχάριστη νέα πραγματικότητα με εντυπωσιακές συνέπειες για το μέλλον της ανθρωπότητας. Μπορεί να μη μας ενθουσιάζει εδώ στη γηραιά Ευρώπη, αλλά οι αναπτυσσόμενες χώρες διαδραματίζουν πλέον ένα σημαντικό ρόλο στο διεθνές εμπόριο και στις οικονομικές σχέσεις σε τέτοιο βαθμό που δεν μπορούμε να τις αγνοούμε και να χαράζουμε το μέλλον χωρίς αυτές.
Ο τρίτος κόσμος δείχνει στην ευημερούσα αλλά αλαζονική Δύση υποδείγματα μιας νέας ανάπτυξης. Είτε μας αρέσει είτε όχι, υπάρχουν ευνοημένοι από την παγκοσμιοποίηση: οι φτωχότερες περιοχές του πλανήτη. Υπάρχουν επίσης οι χαμένοι: Ο δυτικός κόσμος και ιδιαίτερα οι πιο αδύναμοι από τους πληθυσμούς του.
Οι αλλαγές στην οικονομία όμως δεν ακολουθήθηκαν από βήματα εκδημοκρατισμού. Τουλάχιστον όχι όσο θα θέλαμε· όχι όσο πιστεύαμε πως ήταν αναγκαίο. Είναι αλήθεια πως όσο πιο πλούσια είναι μια χώρα, τόσο πιο πιθανό είναι να είναι δημοκρατική. Αντίθετα, τα φτωχά κράτη ρέπουν στον αυταρχισμό και στην ανομία. Το υπόδειγμα αυτό είναι εμπειρικά αποδεδειγμένο σε τέτοιο βαθμό που μας έκανε να πιστέψουμε πως, για να αναπτυχθεί μια οικονομία, προϋποτίθεται να διαθέτει το θεσμικό περιβάλλον της φιλελεύθερης δημοκρατίας.
Και όμως, αυτό δείχνει να διαψεύδεται. Χώρες όπως η Τουρκία, η Ρωσία, η Κίνα ή η Νιγηρία, που βελτίωσαν τα οικονομικά τους μεγέθη, όχι μόνο δεν εκδημοκρατίζονται και δεν φιλελευθεροποιούνται αλλά, αντίθετα, το τελευταίο διάστημα κάνουν βήματα προς τα πίσω.
Στις παραπάνω χώρες, η απειλή έναντι της φιλελεύθερης δημοκρατίας προκύπτει από την ανάδυση ενός ημι-αυταρχικού ή ολότελα αυταρχικού συντηρητισμού που δίνει έμφαση στην ισχυρή διακυβέρνηση και στις παραδοσιακές προ-νεωτερικές αξίες. Η ελευθερία, η δημοκρατική συμμετοχή και η ανεκτικότητα περιφρονούνται από την πολιτική και αντιμετωπίζονται ως περιττές πολυτέλειες. Ακόμη όμως και στην Ευρώπη η φιλελεύθερη δημοκρατία δεν δείχνει πλέον τόσο δημοφιλής. Η άνοδος των αντι-φιλελεύθερων αξιών εκφράζεται από εθνολαϊκιστές πολιτικούς, όπως η Λεπέν στη Γαλλία ή ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Ουρμπάν.
Στο πεδίο της αντιπαράθεσης των ιδεών, όλο και περισσότεροι διανοούμενοι, ειδικά στην Ανατολή, αρχίζουν να φρονούν πως η φιλελεύθερη δημοκρατία παρουσιάζει μεγάλες αδυναμίες, ιδιαίτερα στον τομέα της αποτελεσματικής διακυβέρνησης και της ηγεσίας. Επιπλέον, διακωμωδούν τη φιλελεύθερη ανεκτικότητα στη διαφορετικότητα. Αντλώντας ιδέες από ένα μείγμα θρησκευτικών και εθνικών παραδόσεων προηγούμενων εποχών, έλκονται στη σκέψη ενός ήπιου αυταρχισμού, μιας νέας «πεφωτισμένης δεσποτείας». Θεωρούν πως μια τέτοια διακυβέρνηση αντιμετωπίζει καλύτερα προβλήματα όπως η ασφάλεια, η φτώχεια και η διαφθορά.
Η φιλελεύθερη δημοκρατία βρίσκεται λοιπόν σε άμυνα. Η οικουμενικότητά της αμφισβητείται από τη μία άκρη ώς την άλλη του πλανήτη. Ο αντίπαλός της όμως δεν έρχεται από τα Αριστερά. Η Αριστερά, κομμουνιστική, μετακομμουνιστική ή σοσιαλιστική στη Δύση, έχει χρεοκοπήσει· αδυνατεί να παρουσιάσει κάποιο πειστικό εναλλακτικό μοντέλο και δεν συνιστά πλέον απειλή. Η Αριστερά ανήκει στον 20ό αιώνα, δεν υπάρχει αρκετό οξυγόνο γι’ αυτήν στις μέρες μας. Μπορεί να επιβιώσει μόνο ως ομάδα πίεσης εστιάζοντας σε επιμέρους πτυχές της πολιτικής δράσης και πουθενά ως πραγματική αντισυστημική οντότητα.
Ο πραγματικά απειλητικός αντίπαλος για τη φιλελεύθερη δημοκρατία διεθνώς είναι ένας συντηρητικής προέλευσης αυταρχισμός. Αυτός ο συντηρητισμός, που αναδύεται μέσα από προνεωτερικούς κόσμους που επιβίωσαν, ιδιαίτερα στην Ανατολή, μέσω της θρησκείας και των λαϊκών παραδόσεων είναι γοητευτικός για τα λαϊκά και φτωχά στρώματα, αλλά και για ένα μέρος των ελίτ, γιατί καταφέρνει να μιλάει στην ψυχή τους. Μπορεί η φιλελεύθερη δημοκρατία να αντιμετωπίσει τη νέα απειλή; Η απάντηση θα κριθεί σε πολλά πεδία: της οικονομίας, του πολιτισμού, της τεχνολογίας, των θεσμών· ενδεχομένως μια μέρα και στα πεδία των μαχών, ποιος ξέρει.
Κυριάρχησε η πεποίθηση πως όποιες κι αν ήταν οι μελλοντικές παλινδρομήσεις σε παγκόσμιο επίπεδο, οι δυτικές φιλελεύθερες αξίες ήταν πλέον τόσο ηγεμονικές και ακμαίες ώστε κανένα εναλλακτικό μοντέλο δεν θα μπορούσε να ευδοκιμήσει στο απώτερο μέλλον. Αργά ή γρήγορα, η οικονομία της αγοράς συμβαδίζοντας με τη φιλελεύθερη δημοκρατία θα απελευθέρωνε τον παλιό κόσμο από τα δεσμά του.
Τα πράγματα δεν πήγαν έτσι ή, καλύτερα, δεν πήγαν ακριβώς έτσι. Οντως η παγκοσμιοποίηση έφερε ριζικές αλλαγές σε διεθνές επίπεδο που δεν θα τις διανοούμασταν λίγες δεκαετίες νωρίτερα. Η ανάδυση στην Ασία, στη Λατινική Αμερική και προσφάτως στην Αφρική νέων οικονομικών δυνάμεων, που μπορούν να ανταγωνιστούν, μερικώς τουλάχιστον, τους μεγάλους παίκτες του πλανήτη αποτελεί μια ευχάριστη νέα πραγματικότητα με εντυπωσιακές συνέπειες για το μέλλον της ανθρωπότητας. Μπορεί να μη μας ενθουσιάζει εδώ στη γηραιά Ευρώπη, αλλά οι αναπτυσσόμενες χώρες διαδραματίζουν πλέον ένα σημαντικό ρόλο στο διεθνές εμπόριο και στις οικονομικές σχέσεις σε τέτοιο βαθμό που δεν μπορούμε να τις αγνοούμε και να χαράζουμε το μέλλον χωρίς αυτές.
Ο τρίτος κόσμος δείχνει στην ευημερούσα αλλά αλαζονική Δύση υποδείγματα μιας νέας ανάπτυξης. Είτε μας αρέσει είτε όχι, υπάρχουν ευνοημένοι από την παγκοσμιοποίηση: οι φτωχότερες περιοχές του πλανήτη. Υπάρχουν επίσης οι χαμένοι: Ο δυτικός κόσμος και ιδιαίτερα οι πιο αδύναμοι από τους πληθυσμούς του.
Οι αλλαγές στην οικονομία όμως δεν ακολουθήθηκαν από βήματα εκδημοκρατισμού. Τουλάχιστον όχι όσο θα θέλαμε· όχι όσο πιστεύαμε πως ήταν αναγκαίο. Είναι αλήθεια πως όσο πιο πλούσια είναι μια χώρα, τόσο πιο πιθανό είναι να είναι δημοκρατική. Αντίθετα, τα φτωχά κράτη ρέπουν στον αυταρχισμό και στην ανομία. Το υπόδειγμα αυτό είναι εμπειρικά αποδεδειγμένο σε τέτοιο βαθμό που μας έκανε να πιστέψουμε πως, για να αναπτυχθεί μια οικονομία, προϋποτίθεται να διαθέτει το θεσμικό περιβάλλον της φιλελεύθερης δημοκρατίας.
Και όμως, αυτό δείχνει να διαψεύδεται. Χώρες όπως η Τουρκία, η Ρωσία, η Κίνα ή η Νιγηρία, που βελτίωσαν τα οικονομικά τους μεγέθη, όχι μόνο δεν εκδημοκρατίζονται και δεν φιλελευθεροποιούνται αλλά, αντίθετα, το τελευταίο διάστημα κάνουν βήματα προς τα πίσω.
Στις παραπάνω χώρες, η απειλή έναντι της φιλελεύθερης δημοκρατίας προκύπτει από την ανάδυση ενός ημι-αυταρχικού ή ολότελα αυταρχικού συντηρητισμού που δίνει έμφαση στην ισχυρή διακυβέρνηση και στις παραδοσιακές προ-νεωτερικές αξίες. Η ελευθερία, η δημοκρατική συμμετοχή και η ανεκτικότητα περιφρονούνται από την πολιτική και αντιμετωπίζονται ως περιττές πολυτέλειες. Ακόμη όμως και στην Ευρώπη η φιλελεύθερη δημοκρατία δεν δείχνει πλέον τόσο δημοφιλής. Η άνοδος των αντι-φιλελεύθερων αξιών εκφράζεται από εθνολαϊκιστές πολιτικούς, όπως η Λεπέν στη Γαλλία ή ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Ουρμπάν.
Στο πεδίο της αντιπαράθεσης των ιδεών, όλο και περισσότεροι διανοούμενοι, ειδικά στην Ανατολή, αρχίζουν να φρονούν πως η φιλελεύθερη δημοκρατία παρουσιάζει μεγάλες αδυναμίες, ιδιαίτερα στον τομέα της αποτελεσματικής διακυβέρνησης και της ηγεσίας. Επιπλέον, διακωμωδούν τη φιλελεύθερη ανεκτικότητα στη διαφορετικότητα. Αντλώντας ιδέες από ένα μείγμα θρησκευτικών και εθνικών παραδόσεων προηγούμενων εποχών, έλκονται στη σκέψη ενός ήπιου αυταρχισμού, μιας νέας «πεφωτισμένης δεσποτείας». Θεωρούν πως μια τέτοια διακυβέρνηση αντιμετωπίζει καλύτερα προβλήματα όπως η ασφάλεια, η φτώχεια και η διαφθορά.
Η φιλελεύθερη δημοκρατία βρίσκεται λοιπόν σε άμυνα. Η οικουμενικότητά της αμφισβητείται από τη μία άκρη ώς την άλλη του πλανήτη. Ο αντίπαλός της όμως δεν έρχεται από τα Αριστερά. Η Αριστερά, κομμουνιστική, μετακομμουνιστική ή σοσιαλιστική στη Δύση, έχει χρεοκοπήσει· αδυνατεί να παρουσιάσει κάποιο πειστικό εναλλακτικό μοντέλο και δεν συνιστά πλέον απειλή. Η Αριστερά ανήκει στον 20ό αιώνα, δεν υπάρχει αρκετό οξυγόνο γι’ αυτήν στις μέρες μας. Μπορεί να επιβιώσει μόνο ως ομάδα πίεσης εστιάζοντας σε επιμέρους πτυχές της πολιτικής δράσης και πουθενά ως πραγματική αντισυστημική οντότητα.
Ο πραγματικά απειλητικός αντίπαλος για τη φιλελεύθερη δημοκρατία διεθνώς είναι ένας συντηρητικής προέλευσης αυταρχισμός. Αυτός ο συντηρητισμός, που αναδύεται μέσα από προνεωτερικούς κόσμους που επιβίωσαν, ιδιαίτερα στην Ανατολή, μέσω της θρησκείας και των λαϊκών παραδόσεων είναι γοητευτικός για τα λαϊκά και φτωχά στρώματα, αλλά και για ένα μέρος των ελίτ, γιατί καταφέρνει να μιλάει στην ψυχή τους. Μπορεί η φιλελεύθερη δημοκρατία να αντιμετωπίσει τη νέα απειλή; Η απάντηση θα κριθεί σε πολλά πεδία: της οικονομίας, του πολιτισμού, της τεχνολογίας, των θεσμών· ενδεχομένως μια μέρα και στα πεδία των μαχών, ποιος ξέρει.
* Ο κ. Ν. Μαραντζίδης είναι
αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και επισκέπτης καθηγητής στο
Πανεπιστήμιο του Καρόλου στην Πράγα και στο Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας.
Η κοινωνία των μειονοτήτων
"Αντε τελείωνε, έχεις ραντεβού με την τρόικα, πρέπει
να φύγεις". Η ιστορική αυτή προτροπή, ως γνωστόν, ακούστηκε προ ημερών στη
Βουλή. Την απηύθυνε ο κ. Μπαλασόπουλος στον υπουργό Διοικητικής Μεταρρύθμισης
κ. Μητσοτάκη ίνα διακηρύξει εις το πανελλήνιον τη δυσφορία του για τα λεγόμενά
του.
Οι περισσότεροι βέβαια, ακόμη και οι πολιτικοί αντίπαλοι του κ. Μητσοτάκη, υποθέτω πως θα αποφανθούν ότι το πρόβλημα στη φράση αυτή το έχει ολόκληρο ο κ. Μπαλασόπουλος, ο οποίος σε λίγες μόνον λέξεις κατάφερε να συμπυκνώσει την έλλειψη κοινωνικής και πολιτικής παιδείας που διακρίνει τον αξιοθαύμαστο κατά τα λοιπά νεοελληνικό πολιτισμό. Θα μου πείτε, πριν κατηγορηθεί ο κ. Μπαλασόπουλος, θα πρέπει να κατηγορηθούν όσοι τον δίδαξαν πολιτική και κοινωνική συμπεριφορά, και επειδή έτσι θα πάει μακριά η βαλίτσα και θα καταλήξουμε για μία ακόμη φορά στο πληκτικό πλέον συμπέρασμα ότι ο ελληνικός σοσιαλισμός, στο μεγαλύτερο μέρος του, κατέστρεψε όποια ψήγματα πολιτικής και κοινωνικής παιδείας είχε αποπειραθεί να οργανώσει η μεταπολίτευση, σταματώ εδώ.
Να θυμίσω απλώς, για να ελαφρύνω κάπως τη θέση του κ. Μπαλασόπουλου, ότι, προ μηνών, άγημα συνδικαλιστών της ΟΛΜΕ είχε καταλάβει το γραφείο του κ. Μητσοτάκη όπου και εδείπνησε με καλαμάκια και πιτόγυρα αφήνοντας τις λαδόκολλες και τα άδεια κουτάκια μπίρας όταν απεχώρησε. Το δε άγημα της ΟΛΜΕ αποτελείται από δασκάλους, οι οποίοι έχουν αναλάβει την εκπαίδευση των τρυφερών βλαστών του ελληνισμού, μεταξύ άλλων, υποθέτω, και αυτών του κ. Μπαλασόπουλου, όθεν συμπεραίνω ότι τα ήθη και τα έθιμα θα κληροδοτηθούν και στις επόμενες γενιές, για όποιους ανησυχούν. Υποθέτω δε ότι ο εκπρόσωπος των Τσιγγάνων που συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις με τον εισαγγελέα για τα καταπατημένα οικόπεδα του Νομισματοκοπείου θα ήταν πολύ ευπρεπέστερος, ούτε σουβλάκια θα έφαγε ούτε «άντε τέλειωνε» θα είπε. Και το επαναλαμβάνω: δεν είναι θέμα αστικής ευγένειας – αν και αυτή κανέναν δεν έβλαψε. Είναι θέμα κοινωνικής και πολιτικής παιδείας.
Τι σχέση έχει τώρα η ΠΟΕ-ΟΤΑ, της οποίας προΐσταται παραπάνω από μία δεκαετία ο κ. Μπαλασόπουλος, με την ΟΛΜΕ και τους Τσιγγάνους του Νομισματοκοπείου; Είναι ότι και οι τρεις αυτές πληθυσμιακές ομάδες –πώς αλλιώς να τις χαρακτηρίσω;– έχουν μειονοτική συνείδηση, η οποία τους επιβάλλει να μάχονται για τα ήθη και τα έθιμά τους. Στην περίπτωση της τοπικής αυτοδιοίκησης, τα κατεστημένα ήθη ορίζουν ότι όσοι φέρουν τα φυλετικά χαρακτηριστικά του δημοτικού υπαλλήλου δεν αναγνωρίζουν τη διαφορά ανάμεσα στο πλαστό και το γνήσιο – εντελώς περιττή διάκριση, που την έχει επιβάλει ο αυταρχικός καπιταλισμός. Στην περίπτωση των δασκάλων, οι άγραφοι νόμοι της φυλής ορίζουν ότι το έργο θα αξιολογείται από τα «ματάκια των παιδιών στην τάξη» και όχι από κριτήρια ας πούμε αντικειμενικά. Και αυτό από αρχαιοτάτων χρόνων. Στην περίπτωση των Τσιγγάνων τα πράγματα είναι πιο απλά: εγκαθίστανται όπου τους βολεύει, και στήνουν τα παραπήγματά τους κατά προτίμηση σε ιδιωτικούς χώρους για να είναι εντάξει με το ελληνικό Δημόσιο, γνωρίζοντας επίσης ότι οι μειονότητες είναι ισχυρότερες από τους ιδιώτες απέναντι στο Δημόσιο.
Η ελληνική κοινωνία είναι μια κοινωνία μειονοτήτων, ένα είδος μωσαϊκού όπου διάφορες κοινωνικές ομάδες αδιαφορούν για τους νόμους και τους κανόνες της συνύπαρξης προκειμένου να υπερασπιστούν τα δικά τους ήθη και έθιμα – τα «κεκτημένα» τους στην καθομιλουμένη. Να σημειώσω ότι και η νεολαία αντιμετωπίζεται από πολλούς ως μειονότητα η οποία, όταν οδηγηθεί στα άκρα, διεκδικεί το δικαίωμα να σπάει και να καίει ό,τι βρει, όπως το 2008. Να σημειώσω επίσης ότι και ορισμένες πολιτικές δυνάμεις εμφανίζονται και δρουν ως οργανωμένες μειονότητες και ας ανήκουν σε όλο το πολιτικό φάσμα, από τη Χρυσή Αυγή έως την αριστερά της αριστεράς, τον ΑΝΤΑΡΣΥΑ. Δεν είναι διόλου τυχαίο ότι τα παιδιά της Χρυσής Αυγής προσπαθούν να έχουν παρόμοιο σωματότυπο ο ένας με τον άλλον και συναφείς φυσιογνωμίες. Το ίδιο ισχύει και με το ιδιόλεκτο της άκρας αριστεράς. Η πιο ουσιαστική δυσκολία που αντιμετωπίζει ο ΣΥΡΙΖΑ στο κατώφλι της διακυβέρνησης της χώρας είναι η αδυναμία του ή η απροθυμία πολλών από τα στελέχη του να απαγκιστρωθούν από τη νοοτροπία της μειονότητας. Εξάλλου και η προστασία των μειονοτήτων είναι κι αυτό ένα αξιοσέβαστο επάγγελμα, του οποίου οι επιτηδευματίες έχουν κάθε συμφέρον να ανακαλύπτουν καταπιεσμένες μειονότητες παντού.
Πολλοί θα πουν, και το λένε, πως η αποσύνθεση της ελληνικής κοινωνίας σε μια συνάθροιση μειονοτήτων οφείλεται σε αταβιστικά αντανακλαστικά, στην κοινοτική συγκρότηση που εξασφάλισε την επιβίωση των πυρήνων του ελληνισμού. Μπορεί. Ομως δεν μπορούμε να παραγνωρίσουμε τη συνεισφορά του διαλυμένου ελληνικού Δημοσίου, η αγριότητα –και όχι ο αυταρχισμός– του οποίου αφήνει απροστάτευτο τον πολίτη ο οποίος για να επιβιώσει είναι αναγκασμένος να οργανωθεί σε μειονότητες, όπως οι φυλές της υποσαχαρίου Αφρικής εντάσσονται στις διάφορες εκκλησίες των ευαγγελικών για να βρουν την προστασία που κανείς δεν τους προσφέρει. Τι έγινε πρώτα, η κότα ή το αυγό; Σημασία έχει ότι αυτήν τη στιγμή η μειονοτική νοοτροπία της ελληνικής κοινωνίας είναι τόσο ισχυρή, που δύσκολα θα επιτρέψει στο αναξιόπιστο, δυσλειτουργικό, ανίκανο και αδηφάγο Δημόσιο να μεταμορφωθεί. Θα μου πείτε εδώ κατάφεραν να δημιουργήσουν νοοτροπία διωκόμενης μειονότητας στην πλειονότητα του πληθυσμού, που είναι οι ιδιοκτήτες των ακινήτων.
Οι περισσότεροι βέβαια, ακόμη και οι πολιτικοί αντίπαλοι του κ. Μητσοτάκη, υποθέτω πως θα αποφανθούν ότι το πρόβλημα στη φράση αυτή το έχει ολόκληρο ο κ. Μπαλασόπουλος, ο οποίος σε λίγες μόνον λέξεις κατάφερε να συμπυκνώσει την έλλειψη κοινωνικής και πολιτικής παιδείας που διακρίνει τον αξιοθαύμαστο κατά τα λοιπά νεοελληνικό πολιτισμό. Θα μου πείτε, πριν κατηγορηθεί ο κ. Μπαλασόπουλος, θα πρέπει να κατηγορηθούν όσοι τον δίδαξαν πολιτική και κοινωνική συμπεριφορά, και επειδή έτσι θα πάει μακριά η βαλίτσα και θα καταλήξουμε για μία ακόμη φορά στο πληκτικό πλέον συμπέρασμα ότι ο ελληνικός σοσιαλισμός, στο μεγαλύτερο μέρος του, κατέστρεψε όποια ψήγματα πολιτικής και κοινωνικής παιδείας είχε αποπειραθεί να οργανώσει η μεταπολίτευση, σταματώ εδώ.
Να θυμίσω απλώς, για να ελαφρύνω κάπως τη θέση του κ. Μπαλασόπουλου, ότι, προ μηνών, άγημα συνδικαλιστών της ΟΛΜΕ είχε καταλάβει το γραφείο του κ. Μητσοτάκη όπου και εδείπνησε με καλαμάκια και πιτόγυρα αφήνοντας τις λαδόκολλες και τα άδεια κουτάκια μπίρας όταν απεχώρησε. Το δε άγημα της ΟΛΜΕ αποτελείται από δασκάλους, οι οποίοι έχουν αναλάβει την εκπαίδευση των τρυφερών βλαστών του ελληνισμού, μεταξύ άλλων, υποθέτω, και αυτών του κ. Μπαλασόπουλου, όθεν συμπεραίνω ότι τα ήθη και τα έθιμα θα κληροδοτηθούν και στις επόμενες γενιές, για όποιους ανησυχούν. Υποθέτω δε ότι ο εκπρόσωπος των Τσιγγάνων που συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις με τον εισαγγελέα για τα καταπατημένα οικόπεδα του Νομισματοκοπείου θα ήταν πολύ ευπρεπέστερος, ούτε σουβλάκια θα έφαγε ούτε «άντε τέλειωνε» θα είπε. Και το επαναλαμβάνω: δεν είναι θέμα αστικής ευγένειας – αν και αυτή κανέναν δεν έβλαψε. Είναι θέμα κοινωνικής και πολιτικής παιδείας.
Τι σχέση έχει τώρα η ΠΟΕ-ΟΤΑ, της οποίας προΐσταται παραπάνω από μία δεκαετία ο κ. Μπαλασόπουλος, με την ΟΛΜΕ και τους Τσιγγάνους του Νομισματοκοπείου; Είναι ότι και οι τρεις αυτές πληθυσμιακές ομάδες –πώς αλλιώς να τις χαρακτηρίσω;– έχουν μειονοτική συνείδηση, η οποία τους επιβάλλει να μάχονται για τα ήθη και τα έθιμά τους. Στην περίπτωση της τοπικής αυτοδιοίκησης, τα κατεστημένα ήθη ορίζουν ότι όσοι φέρουν τα φυλετικά χαρακτηριστικά του δημοτικού υπαλλήλου δεν αναγνωρίζουν τη διαφορά ανάμεσα στο πλαστό και το γνήσιο – εντελώς περιττή διάκριση, που την έχει επιβάλει ο αυταρχικός καπιταλισμός. Στην περίπτωση των δασκάλων, οι άγραφοι νόμοι της φυλής ορίζουν ότι το έργο θα αξιολογείται από τα «ματάκια των παιδιών στην τάξη» και όχι από κριτήρια ας πούμε αντικειμενικά. Και αυτό από αρχαιοτάτων χρόνων. Στην περίπτωση των Τσιγγάνων τα πράγματα είναι πιο απλά: εγκαθίστανται όπου τους βολεύει, και στήνουν τα παραπήγματά τους κατά προτίμηση σε ιδιωτικούς χώρους για να είναι εντάξει με το ελληνικό Δημόσιο, γνωρίζοντας επίσης ότι οι μειονότητες είναι ισχυρότερες από τους ιδιώτες απέναντι στο Δημόσιο.
Η ελληνική κοινωνία είναι μια κοινωνία μειονοτήτων, ένα είδος μωσαϊκού όπου διάφορες κοινωνικές ομάδες αδιαφορούν για τους νόμους και τους κανόνες της συνύπαρξης προκειμένου να υπερασπιστούν τα δικά τους ήθη και έθιμα – τα «κεκτημένα» τους στην καθομιλουμένη. Να σημειώσω ότι και η νεολαία αντιμετωπίζεται από πολλούς ως μειονότητα η οποία, όταν οδηγηθεί στα άκρα, διεκδικεί το δικαίωμα να σπάει και να καίει ό,τι βρει, όπως το 2008. Να σημειώσω επίσης ότι και ορισμένες πολιτικές δυνάμεις εμφανίζονται και δρουν ως οργανωμένες μειονότητες και ας ανήκουν σε όλο το πολιτικό φάσμα, από τη Χρυσή Αυγή έως την αριστερά της αριστεράς, τον ΑΝΤΑΡΣΥΑ. Δεν είναι διόλου τυχαίο ότι τα παιδιά της Χρυσής Αυγής προσπαθούν να έχουν παρόμοιο σωματότυπο ο ένας με τον άλλον και συναφείς φυσιογνωμίες. Το ίδιο ισχύει και με το ιδιόλεκτο της άκρας αριστεράς. Η πιο ουσιαστική δυσκολία που αντιμετωπίζει ο ΣΥΡΙΖΑ στο κατώφλι της διακυβέρνησης της χώρας είναι η αδυναμία του ή η απροθυμία πολλών από τα στελέχη του να απαγκιστρωθούν από τη νοοτροπία της μειονότητας. Εξάλλου και η προστασία των μειονοτήτων είναι κι αυτό ένα αξιοσέβαστο επάγγελμα, του οποίου οι επιτηδευματίες έχουν κάθε συμφέρον να ανακαλύπτουν καταπιεσμένες μειονότητες παντού.
Πολλοί θα πουν, και το λένε, πως η αποσύνθεση της ελληνικής κοινωνίας σε μια συνάθροιση μειονοτήτων οφείλεται σε αταβιστικά αντανακλαστικά, στην κοινοτική συγκρότηση που εξασφάλισε την επιβίωση των πυρήνων του ελληνισμού. Μπορεί. Ομως δεν μπορούμε να παραγνωρίσουμε τη συνεισφορά του διαλυμένου ελληνικού Δημοσίου, η αγριότητα –και όχι ο αυταρχισμός– του οποίου αφήνει απροστάτευτο τον πολίτη ο οποίος για να επιβιώσει είναι αναγκασμένος να οργανωθεί σε μειονότητες, όπως οι φυλές της υποσαχαρίου Αφρικής εντάσσονται στις διάφορες εκκλησίες των ευαγγελικών για να βρουν την προστασία που κανείς δεν τους προσφέρει. Τι έγινε πρώτα, η κότα ή το αυγό; Σημασία έχει ότι αυτήν τη στιγμή η μειονοτική νοοτροπία της ελληνικής κοινωνίας είναι τόσο ισχυρή, που δύσκολα θα επιτρέψει στο αναξιόπιστο, δυσλειτουργικό, ανίκανο και αδηφάγο Δημόσιο να μεταμορφωθεί. Θα μου πείτε εδώ κατάφεραν να δημιουργήσουν νοοτροπία διωκόμενης μειονότητας στην πλειονότητα του πληθυσμού, που είναι οι ιδιοκτήτες των ακινήτων.
Πέμπτη 10 Απριλίου 2014
Ο ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΛΛΗΝΑΣ Δεν φωνάζει, μόνο αγωνίζεται
Ηλιας Μαγκλινης
Ηταν πολλοί, πάρα πολλοί, οι άγνωστοι, ανώνυμοι Ελληνες πολίτες
που υπέφεραν και αυτή τη χρονιά εξαιτίας της οικονομικής –μα και πολιτικής,
κοινωνικής εντέλει– κρίσης που μαστίζει τη χώρα. Ηταν επίσης πολλοί εκείνοι οι
ανώνυμοι Ελληνες που για μια ακόμη χρονιά, προσπάθησαν με όλες τους τις
δυνάμεις να δώσουν τον καλύτερο εαυτό τους απέναντι στις δυσκολίες.
Τιμώντας αυτόν τον «ανώνυμο Ελληνα» που δίνει μια καθημερινή,
άνιση μάχη (ο καθένας από το δικό του πόστο, στον χώρο και τον χρόνο που του
αναλογεί), θα λέγαμε πως είτε με μνημόνιο είτε χωρίς μνημόνιο, είτε υπό κρίση
είτε δίχως κρίση, ο ανώνυμος αυτός πολίτης παραμένει σταθερός στην ακεραιότητα,
την εντιμότητα, τη νηφαλιότητα, στον τρόπο με τον οποίο βλέπει τα πράγματα, τη
σχέση του με το Δημόσιο και με τους συνανθρώπους του. Είναι ο Ελληνας τον οποίο
χαρακτηρίζει μια εσωτερική στερεότητα η οποία, πάνω απ’ όλα, έχει να κάνει με
τον ίδιο προσωπικά. Αναπροσαρμόζεται, ζορίζεται, πιέζεται, αγωνιά και περνά
νύχτες ξάγρυπνες, δεν είναι ούτε άκαμπτος ούτε παθητικός απέναντι στις
καταστάσεις, ωστόσο δεν παρεκκλίνει από τη βαθύτερη ουσία των αρχών που διέπουν
τον αγώνα του.
Οταν έχουμε πολλά τέτοια παραδείγματα ατόμων, κάποιοι μιλούν ακόμα
και για «εθνική συνείδηση». Μυστήριο πράγμα αυτή η εθνική συνείδηση: ενδεχομένως
να είναι αυτό που συμβαίνει όταν σε ορισμένες περιόδους αυτές οι προσωπικές
επιλογές, τα αισθήματα και οι πεποιθήσεις συντονίζονται, τρόπον τινά, με μια
ιδεολογία ή με έναν συλλογικό μύθο. Σε κάθε περίπτωση πάντως, ο ανώνυμος
Ελληνας που αγωνίζεται σήμερα είναι εκείνος που διατηρεί την ίδια εκείνη στάση
που είχε προτού η οικονομική κρίση χτυπήσει την πόρτα του. Μπορεί να μη
φαίνεται διότι δεν φωνασκεί, δεν κηρύττει, δεν δείχνει με το δάχτυλο, δεν
θρηνωδεί και δεν αυτομαστιγώνεται, αλλά είναι εδώ, ανάμεσά μας, και με τον
τρόπο του δείχνει τον δρόμο: δρα, αγωνίζεται, εργάζεται.
Τετάρτη 9 Απριλίου 2014
Περιπλάνηση από το σπίτι μας
ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΩΑΝΝΑ
·
Σε λίγα χρόνια, με τις νέες εφαρμογές θα μπορούμε να
«περιηγούμαστε» σε μουσεία και εξωτικά μέρη της Γης από το σαλόνι μας σαν να
βρισκόμασταν πραγματικά εκεί.
Σε λίγα
χρόνια, θα μπορούμε να «περιηγούμαστε» σε μουσεία και εξωτικά μέρη της Γης από
το σπίτι μας σαν να βρισκόμασταν πραγματικά εκεί, να «περιπλανιόμαστε» σε
κτίρια και αναπλάσεις ολόκληρων περιοχών που ακόμη βρίσκονται σε στάδιο
μακέτας, έως και να μετριάζουμε τις φοβίες μας «ζώντας» σε ψηφιακή αναπαράσταση
ό,τι τις προκαλεί.
Τα παραπάνω παραδείγματα είναι μερικές μόνο από τις εφαρμογές εικονικής πραγματικότητας (Virtual Reality) που, παράλληλα με μια νέα «γενιά» ρεαλιστικών videogame, βρίσκονται ήδη στα σκαριά και υπόσχονται να φέρουν επανάσταση σε διάφορους τομείς. Οι εφαρμογές αυτές βασίζονται στο «σκάφανδρο» virtual reality (ή αλλιώς headset) το οποίο αναπτύσσει η εταιρεία Oculus Rift, την πρώτη ανάλογη συσκευή που θα είναι προσιτή οικονομικά και επομένως για μαζική χρήση. Και έχουν ξεκινήσει να αναπτύσσονται αρκετό καιρό πριν το Facebook αποφασίσει να εξαγοράσει την Oculus Rift, επιβεβαιώνοντας εκ των προτέρων την άποψη του κοινωνικού δικτύου ότι, εκτός από τα παιχνίδια, η εικονική πραγματικότητα πρόκειται να αφήσει τα ίχνη της σε πολλές ακόμη πλευρές της καθημερινότητας.
Αν και το εμπορικό προϊόν της Oculus Rift αναμένεται να κάνει την εμφάνισή του στην αγορά την επόμενη χρονιά, η εταιρεία διαθέσει από τον Σεπτέμβριο του 2012 ένα πρώτο, πιλοτικό μοντέλο του headset σε όσους τη χρηματοδότησαν μέσω του Kickstarter. Ετσι, για να δείξει στην πράξη τις δυνατότητές του στον τομέα του πολιτισμού, η Ευρωπαϊκή Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Europeana δημιούργησε τον περασμένο Δεκέμβριο ένα «εικονικό» ομοίωμα τμήματος του Κρατικού Μουσείου της Ολλανδίας. Ενα ανάλογο ομοίωμα σχεδιάζει να δημιουργήσει και το Μουσείο Semitic, το οποίο ανήκει στο πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, ώστε να μπορεί να το «επισκεφθεί» κανείς φορώντας το «σκάφανδρο», από απόσταση χιλιομέτρων.
Εξίσου επαναστατικές δυνατότητες προσφέρει η virtual reality και στην αρχιτεκτονική, ανοίγοντας τον δρόμο για εικονικές «μακέτες» αναπλάσεων ή υπό ανέγερση κτιρίων, στις οποίες θα μπορούν να «περιπλανηθούν» οι πελάτες με το headset, αποκτώντας έτσι πιο ρεαλιστική αίσθηση γι’ αυτό που πρόκειται να κατασκευασθεί. Αυτό έχει ξεκινήσει να κάνει η εταιρεία Arch Virtual, η οποία δημιουργεί απεικονίσεις οικημάτων για λογαριασμό αρχιτεκτονικών γραφείων όπως το Panoptic Group. H Arch Virtual συνεργάζεται επίσης με κλινικές και νοσοκομεία, για την ανάπτυξη εικονικών «κόσμων» για την εκπαίδευση γιατρών.
Από την άλλη πλευρά, η αμερικανική εταιρεία Gather Education σχεδιάζει να αξιοποιήσει το headset στην υπηρεσία online μαθημάτων εξ αποστάσεως που έχει δημιουργήσει, ώστε οι φοιτητές να αισθάνονται πως βρίσκονται μέσα στο «εικονικό» περιβάλλον της αίθουσας. Παράλληλα, Αυστραλοί επιστήμονες, ειδικοί στον αυτισμό, δοκιμάζουν ήδη ένα πιλοτικό παιχνίδι του Oculus Rift σε μαθητές με αυτισμό, με τα πρώτα αποτελέσματα να είναι αρκετά αισιόδοξα.
Η εικονική πραγματικότητα χρησιμοποιείται πάνω από δύο χρόνια από ιατρικά τμήματα των ενόπλων δυνάμεων στις ΗΠΑ, για την αντιμετώπιση του μετατραυματικού στρες (PTSD) σε Αμερικανούς βετεράνους στρατιώτες. Αν και με αυτό τον τρόπο φαίνεται πως αμβλύνονται τα αγχώδη συμπτώματα, ο εξοπλισμός κοστίζει πάνω από 6.000 δολάρια, μια τιμή απαγορευτική για πολλές ιδιωτικές κλινικές και ιατρεία. Χάρις όμως στο Oculus Rift, ο Αμερικανός ψυχολόγος Fernando Tarnogol δημιουργεί μία οικονομικότερη πλατφόρμα, μέσω της οποίας όσοι έχουν κάποια φοβία θα εκτίθενται σε ολοένα περισσότερο στρεσογόνα σενάρια, με την ασφάλεια ωστόσο πως μπορούν να τα διακόψουν ανά πάσα στιγμή, μέχρις ότου «τιθασεύσουν» τον φόβο τους.
Ολες οι παραπάνω εφαρμογές βασίζονται στο γεγονός ότι, με το «σκάφανδρο», η 3D εικόνα που δημιουργείται από τον υπολογιστή καταλαμβάνει όλο το οπτικό πεδίο εκείνου που το φορά, όπως επίσης και ότι τα γραφικά προσαρμόζονται συνεχώς στις κινήσεις και τον προσανατολισμό του κεφαλιού. Ετσι, ο χρήστης έχει την αίσθηση πως βρίσκεται μέσα στο ψηφιακό «σκηνικό», είτε αυτό είναι εντελώς φανταστικό είτε αντίγραφο ενός πραγματικού περιβάλλοντος.
Στόχος της Oculus Rift είναι η εικονική πραγματικότητα να γίνει όσο το δυνατόν πιο προσιτή – η δεύτερη πιλοτική έκδοση του «σκάφανδρου» θα διατεθεί το καλοκαίρι, έναντι 350 δολαρίων. Τον ίδιο στόχο έχει και η Sony, η οποία αποκάλυψε πρόσφατα τη δική της πρωτότυπη συσκευή Project Morpheus, για το PlayStation 4. Παρόλο που η Sony προορίζει κι εκείνη το headset αρχικά για videogame, ανακοίνωσε πως συνεργάζεται ήδη με τη NASA, ώστε φορώντας το Project Morpheus να μπορεί κανείς να «επισκεφθεί» τον πλανήτη Αρη.
Το πρώτο τεστ
Αν και τα «σκάφανδρα» εικονικής πραγματικότητας δίνουν πρωτόγνωρες δυνατότητες σε τομείς πέραν της ψυχαγωγίας, η αλήθεια είναι ότι το πρώτο «κρας τεστ» που θα κρίνει την επιτυχία τους θα αφορά τα βιντεογκέιμ. Ακόμη όμως κι έτσι, και παρά το γεγονός ότι τόσο η σημερινή εκδοχή του Oculus Rift όσο και του Project Morpheus της Sonyκάθε άλλο παρά ολοκληρωμένες είναι, οι κριτικές που απέσπασαν στην έκθεση Game Developers Conference στο Σαν Φρανσίσκο, όπου παρουσιάσθηκαν, ήταν ενθουσιώδεις.
Οσον αφορά το μοντέλο της Oculus Rift, χαρακτηριστικότερη ήταν η περίπτωση του Jim Edwards από το Business Insider, ο οποίος ανέφερε πως «οι λέξεις δεν μπορούν να περιγράψουν την εντυπωσιακή εμπειρία που έζησα ακόμη κι εγώ, αν και πλήττω με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια». Ανάλογη ήταν και κριτική της αμερικανικής έκδοσης του περιοδικού PC Mag, στο οποίο ο συντάκτης Damon Poeter υποστηρίζει πως, αφότου δοκίμασε το «σκάφανδρο» της ιαπωνικής εταιρείας, βεβαιώθηκε πως η εικονική πραγματικότητα «ήρθε για να μείνει».
Σε μερικούς μήνες, τα δύο προϊόντα θα αποκτήσουν ένα ακόμη ανταγωνιστή στην αγορά, καθώς και η εταιρεία Valve ετοιμάζει μια ανάλογη συσκευή, η οποία αναμένεται να κυκλοφορήσει σε δύο χρόνια. Μάλιστα, σε συνέντευξή του, εκπρόσωπος της Valve ανέφερε πως η συσκευή θα έχει αναβαθμισμένες τεχνικές προδιαγραφές συγκριτικά με τη συσκευή της Oculus Rift, ώστε να κάνει ακόμη πιο ρεαλιστική την αίσθηση παρουσίας του παίκτη μέσα στο ψηφιακό περιβάλλον.
Φήμες για ένα υπό κατασκευή «σκάφανδρο» κυκλοφορούν και για τηMicrosoft, η οποία υποτίθεται πως αναπτύσσει ένα αντίστοιχο περιφερειακό για τη νέα παιχνιδομηχανή της Xbox One. Μέχρις στιγμής, πάντως, ο αμερικανικός κολοσσός δεν έχει σχολιάσει αυτά τα σενάρια.
Τα παραπάνω παραδείγματα είναι μερικές μόνο από τις εφαρμογές εικονικής πραγματικότητας (Virtual Reality) που, παράλληλα με μια νέα «γενιά» ρεαλιστικών videogame, βρίσκονται ήδη στα σκαριά και υπόσχονται να φέρουν επανάσταση σε διάφορους τομείς. Οι εφαρμογές αυτές βασίζονται στο «σκάφανδρο» virtual reality (ή αλλιώς headset) το οποίο αναπτύσσει η εταιρεία Oculus Rift, την πρώτη ανάλογη συσκευή που θα είναι προσιτή οικονομικά και επομένως για μαζική χρήση. Και έχουν ξεκινήσει να αναπτύσσονται αρκετό καιρό πριν το Facebook αποφασίσει να εξαγοράσει την Oculus Rift, επιβεβαιώνοντας εκ των προτέρων την άποψη του κοινωνικού δικτύου ότι, εκτός από τα παιχνίδια, η εικονική πραγματικότητα πρόκειται να αφήσει τα ίχνη της σε πολλές ακόμη πλευρές της καθημερινότητας.
Αν και το εμπορικό προϊόν της Oculus Rift αναμένεται να κάνει την εμφάνισή του στην αγορά την επόμενη χρονιά, η εταιρεία διαθέσει από τον Σεπτέμβριο του 2012 ένα πρώτο, πιλοτικό μοντέλο του headset σε όσους τη χρηματοδότησαν μέσω του Kickstarter. Ετσι, για να δείξει στην πράξη τις δυνατότητές του στον τομέα του πολιτισμού, η Ευρωπαϊκή Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Europeana δημιούργησε τον περασμένο Δεκέμβριο ένα «εικονικό» ομοίωμα τμήματος του Κρατικού Μουσείου της Ολλανδίας. Ενα ανάλογο ομοίωμα σχεδιάζει να δημιουργήσει και το Μουσείο Semitic, το οποίο ανήκει στο πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, ώστε να μπορεί να το «επισκεφθεί» κανείς φορώντας το «σκάφανδρο», από απόσταση χιλιομέτρων.
Εξίσου επαναστατικές δυνατότητες προσφέρει η virtual reality και στην αρχιτεκτονική, ανοίγοντας τον δρόμο για εικονικές «μακέτες» αναπλάσεων ή υπό ανέγερση κτιρίων, στις οποίες θα μπορούν να «περιπλανηθούν» οι πελάτες με το headset, αποκτώντας έτσι πιο ρεαλιστική αίσθηση γι’ αυτό που πρόκειται να κατασκευασθεί. Αυτό έχει ξεκινήσει να κάνει η εταιρεία Arch Virtual, η οποία δημιουργεί απεικονίσεις οικημάτων για λογαριασμό αρχιτεκτονικών γραφείων όπως το Panoptic Group. H Arch Virtual συνεργάζεται επίσης με κλινικές και νοσοκομεία, για την ανάπτυξη εικονικών «κόσμων» για την εκπαίδευση γιατρών.
Από την άλλη πλευρά, η αμερικανική εταιρεία Gather Education σχεδιάζει να αξιοποιήσει το headset στην υπηρεσία online μαθημάτων εξ αποστάσεως που έχει δημιουργήσει, ώστε οι φοιτητές να αισθάνονται πως βρίσκονται μέσα στο «εικονικό» περιβάλλον της αίθουσας. Παράλληλα, Αυστραλοί επιστήμονες, ειδικοί στον αυτισμό, δοκιμάζουν ήδη ένα πιλοτικό παιχνίδι του Oculus Rift σε μαθητές με αυτισμό, με τα πρώτα αποτελέσματα να είναι αρκετά αισιόδοξα.
Η εικονική πραγματικότητα χρησιμοποιείται πάνω από δύο χρόνια από ιατρικά τμήματα των ενόπλων δυνάμεων στις ΗΠΑ, για την αντιμετώπιση του μετατραυματικού στρες (PTSD) σε Αμερικανούς βετεράνους στρατιώτες. Αν και με αυτό τον τρόπο φαίνεται πως αμβλύνονται τα αγχώδη συμπτώματα, ο εξοπλισμός κοστίζει πάνω από 6.000 δολάρια, μια τιμή απαγορευτική για πολλές ιδιωτικές κλινικές και ιατρεία. Χάρις όμως στο Oculus Rift, ο Αμερικανός ψυχολόγος Fernando Tarnogol δημιουργεί μία οικονομικότερη πλατφόρμα, μέσω της οποίας όσοι έχουν κάποια φοβία θα εκτίθενται σε ολοένα περισσότερο στρεσογόνα σενάρια, με την ασφάλεια ωστόσο πως μπορούν να τα διακόψουν ανά πάσα στιγμή, μέχρις ότου «τιθασεύσουν» τον φόβο τους.
Ολες οι παραπάνω εφαρμογές βασίζονται στο γεγονός ότι, με το «σκάφανδρο», η 3D εικόνα που δημιουργείται από τον υπολογιστή καταλαμβάνει όλο το οπτικό πεδίο εκείνου που το φορά, όπως επίσης και ότι τα γραφικά προσαρμόζονται συνεχώς στις κινήσεις και τον προσανατολισμό του κεφαλιού. Ετσι, ο χρήστης έχει την αίσθηση πως βρίσκεται μέσα στο ψηφιακό «σκηνικό», είτε αυτό είναι εντελώς φανταστικό είτε αντίγραφο ενός πραγματικού περιβάλλοντος.
Στόχος της Oculus Rift είναι η εικονική πραγματικότητα να γίνει όσο το δυνατόν πιο προσιτή – η δεύτερη πιλοτική έκδοση του «σκάφανδρου» θα διατεθεί το καλοκαίρι, έναντι 350 δολαρίων. Τον ίδιο στόχο έχει και η Sony, η οποία αποκάλυψε πρόσφατα τη δική της πρωτότυπη συσκευή Project Morpheus, για το PlayStation 4. Παρόλο που η Sony προορίζει κι εκείνη το headset αρχικά για videogame, ανακοίνωσε πως συνεργάζεται ήδη με τη NASA, ώστε φορώντας το Project Morpheus να μπορεί κανείς να «επισκεφθεί» τον πλανήτη Αρη.
Το πρώτο τεστ
Αν και τα «σκάφανδρα» εικονικής πραγματικότητας δίνουν πρωτόγνωρες δυνατότητες σε τομείς πέραν της ψυχαγωγίας, η αλήθεια είναι ότι το πρώτο «κρας τεστ» που θα κρίνει την επιτυχία τους θα αφορά τα βιντεογκέιμ. Ακόμη όμως κι έτσι, και παρά το γεγονός ότι τόσο η σημερινή εκδοχή του Oculus Rift όσο και του Project Morpheus της Sonyκάθε άλλο παρά ολοκληρωμένες είναι, οι κριτικές που απέσπασαν στην έκθεση Game Developers Conference στο Σαν Φρανσίσκο, όπου παρουσιάσθηκαν, ήταν ενθουσιώδεις.
Οσον αφορά το μοντέλο της Oculus Rift, χαρακτηριστικότερη ήταν η περίπτωση του Jim Edwards από το Business Insider, ο οποίος ανέφερε πως «οι λέξεις δεν μπορούν να περιγράψουν την εντυπωσιακή εμπειρία που έζησα ακόμη κι εγώ, αν και πλήττω με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια». Ανάλογη ήταν και κριτική της αμερικανικής έκδοσης του περιοδικού PC Mag, στο οποίο ο συντάκτης Damon Poeter υποστηρίζει πως, αφότου δοκίμασε το «σκάφανδρο» της ιαπωνικής εταιρείας, βεβαιώθηκε πως η εικονική πραγματικότητα «ήρθε για να μείνει».
Σε μερικούς μήνες, τα δύο προϊόντα θα αποκτήσουν ένα ακόμη ανταγωνιστή στην αγορά, καθώς και η εταιρεία Valve ετοιμάζει μια ανάλογη συσκευή, η οποία αναμένεται να κυκλοφορήσει σε δύο χρόνια. Μάλιστα, σε συνέντευξή του, εκπρόσωπος της Valve ανέφερε πως η συσκευή θα έχει αναβαθμισμένες τεχνικές προδιαγραφές συγκριτικά με τη συσκευή της Oculus Rift, ώστε να κάνει ακόμη πιο ρεαλιστική την αίσθηση παρουσίας του παίκτη μέσα στο ψηφιακό περιβάλλον.
Φήμες για ένα υπό κατασκευή «σκάφανδρο» κυκλοφορούν και για τηMicrosoft, η οποία υποτίθεται πως αναπτύσσει ένα αντίστοιχο περιφερειακό για τη νέα παιχνιδομηχανή της Xbox One. Μέχρις στιγμής, πάντως, ο αμερικανικός κολοσσός δεν έχει σχολιάσει αυτά τα σενάρια.
Ο δρόμος προς την Ακροδεξιά
Μετά την
Ελλάδα ήρθε η ώρα να ανησυχήσει ο κόσμος και για την άνοδο της Ακροδεξιάς στη
Γαλλία; Αν και το κόμμα της Μαρίν Λεπέν δεν έχει τα άγρια χαρακτηριστικά των
δικών μας νεοναζί, η επιτυχία του στις δημοτικές εκλογές της περασμένης
Κυριακής (23.3.2014) ευλόγως δημιουργεί ανησυχία και προβληματισμό σε ολόκληρη
την Ευρώπη. Παρά το γεγονός ότι το Εθνικό Μέτωπο κατέβασε μόνο 600 υποψήφιους
σε 36.000 δήμους, κατόρθωσε να περάσει στον δεύτερο γύρο σε 61 από αυτούς. Σε
17 πόλεις άνω των 10.000 κατοίκων ο ακροδεξιός υποψήφιος ήρθε πρώτος. Το
χειρότερο; Το Εθνικό Μέτωπο κατάφερε πρώτη φορά στην ιστορία του να εκλέξει
δήμαρχο από τον πρώτο γύρο, και μάλιστα σε ένα παραδοσιακό προπύργιο της
Αριστεράς, το Ενέν Μπομόν του Πα Ντε Καλέ.
Τι συμβαίνει λοιπόν στην πατρίδα του Διαφωτισμού και στρέφεται προς τα ακροδεξιά χωρίς να ζει την ένταση της ελληνικής κρίσης και χωρίς να έχει μνημόνιο; Σύμφωνα με μια αριστερή θεωρία, υπάρχει η παραπλάνηση των μαζών. Το «σύστημα» (γενικώς και αορίστως) επενεργεί μαγικά στο μυαλό των ψηφοφόρων και αυτοί θολώνουν: αντί να ενισχύσουν το κόμμα του Ζαν Λικ Μελανσόν τού δίνουν τη μισή εκλογική δύναμη· από 11-12% που είχε παλιότερα υπολογίζεται, με βάση τα αποτελέσματα της Κυριακής, στο 6%.
Σύμφωνα με μια άλλη αριστερή θεωρία, η άνοδος της Ακροδεξιάς οφείλεται στο γεγονός ότι η Κεντροαριστερά είναι περισσότερο Κέντρο και λιγότερο Αριστερά. Διακινείται, έτσι, ένας περίεργος συλλογισμός: Τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα καταψηφίζονται επειδή είναι άπιστα στα αριστερά ιδεώδη. Ετσι, οι λαοί προκειμένου να τιμωρήσουν τους «γιαλαντζί» αριστερούς (δηλαδή τους σοσιαλδημοκράτες), δεν προτιμούν τους αυθεντικούς αριστερούς (κομμουνιστικά και άλλα αριστερά σχήματα), αλλά τους ακροδεξιούς. Με άλλα λόγια, η θεωρία λέει ότι τα λαϊκά στρώματα αγαπούν τόσο πολύ την Αριστερά, ώστε ψηφίζουν Ακροδεξιά.
Οσο και αν φαίνεται περίεργο, αυτό εμπεριέχει σπέρματα αλήθειας. Οι μετακινήσεις από την Αριστερά στην Ακροδεξιά οφείλονται πρωτίστως στον εθισμό των λαϊκών στρωμάτων στον κρατικό προστατευτισμό, που είναι κοινό χαρακτηριστικό και της Αριστεράς και της Ακροδεξιάς· μόνο που η τελευταία υπόσχεται δραστικότερα αποτελέσματα.
Προειδοποίηση
Το 1944 ο νομπελίστας οικονομολόγος Φρίντριχ Χάγιεκ εξέδωσε ένα πολύ σημαντικό βιβλίο. «Ο δρόμος προς τη δουλεία» ήταν μια προειδοποίηση προς τους Βρετανούς συναδέλφους του να μην κάνουν τα ίδια λάθη που οδήγησαν την Κεντρική Ευρώπη (με πρώτη τη Γερμανία) στον φασισμό του Μεσοπολέμου. Ο ίδιος ζούσε μέχρι το 1931 στην Αυστρία και ήξερε από πρώτο χέρι πώς κερδίζει ο φασισμός τις μάζες. «Ο φασισμός και ο εθνικοσοσιαλισμός», έγραψε, «αναπτύχθηκαν από την εμπειρία μιας ολοένα και πιο ρυθμισμένης οικονομίας. Η διαδικασία παρακμής του κράτους δικαίου εκτυλισσόταν σταθερά στη Γερμανία και για καιρό πριν από την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, καθώς και ότι μια αρκούντως προχωρημένη πολιτική στην κατεύθυνση του ολοκληρωτικού σχεδιασμού (της οικονομίας) είχε κάνει ήδη μεγάλο μέρος δουλειάς που τελείωσε ο Χίτλερ... Η άνοδος του φασισμού και του ναζισμού δεν ήταν μια αντίδραση στα σοσιαλιστικά ρεύματα της προηγούμενης περιόδου, αλλά αναγκαία συνέπεια αυτών των τάσεων».
Ο «σοσιαλισμός» που ανέφερε ο Χάγιεκ δεν αφορούσε το κράτος πρόνοιας, του οποίου ήταν υποστηρικτής: «Την εποχή που έγραψα τον “Δρόμο προς τη δουλεία”» αναφέρει ο Χάγιεκ στον πρόλογο της επανέκδοσης του 1976, «σοσιαλισμός σήμαινε αναμφίλεκτα την εθνικοποίηση των μέσων παραγωγής και τον κεντρικό οικονομικό σχεδιασμό τον οποίο έκανε εφικτό και αναγκαίο η πρώτη. Με αυτή την έννοια, η Σουηδία, για παράδειγμα, είναι σήμερα
(σ.σ. το 1976) πολύ λιγότερο σοσιαλιστικά
οργανωμένη απ’ ό,τι η Μεγάλη Βρετανία ή η Αυστρία, παρ’ όλο που η Σουηδία
θεωρείται εν γένει πολύ περισσότερο σοσιαλιστική. Αυτό οφείλεται στο γεγονός
ότι σοσιαλισμός κατέληξε να σημαίνει πρωτίστως την εκτεταμένη αναδιανομή του
εισοδήματος μέσω της φορολογίας και των θεσμών του κράτους πρόνοιας».
Το βασικό πρόβλημα του Χάγιεκ είναι ο κεντρικός σχεδιασμός της οικονομίας που προωθούν τα αριστερά κόμματα και αποτελεί την κοινή μήτρα των δύο ολοκληρωτισμών που έζησε η ανθρωπότητα. «Ο οικονομικός έλεγχος δεν είναι απλώς ο έλεγχος ενός τομέα της ανθρώπινης ζωής που μπορεί να χωριστεί από τους υπόλοιπους· είναι ο έλεγχος των μέσων για όλους τους σκοπούς μας. Και όποιος έχει τον αποκλειστικό έλεγχο των μέσων πρέπει επίσης να καθορίζει ποιοι σκοποί πρέπει να υπηρετούνται, ποιες αξίες πρέπει να θεωρούνται υψηλότερες και ποιες κατώτερες – εν ολίγοις, τι πρέπει να πιστεύουν και να επιδιώκουν οι άνθρωποι. (...) Η οικονομική ελευθερία είναι το προαπαιτούμενο κάθε άλλης ελευθερίας». Πιο γλαφυρά το είπε ο μπολσεβίκος Λέων Τρότσκι: «Σε μια χώρα όπου ο μόνος εργοδότης είναι το κράτος, αντιπολίτευση σημαίνει θάνατος από αργή λιμοκτονία. Η παλιά αρχή, όποιος δεν δουλεύει δεν τρώει, έχει αντικατασταθεί από μια νέα: όποιος δεν υπακούει δεν τρώει».
Ο «μαγικός» τρόπος
Οι σοσιαλιστικές διδαχές ότι υπάρχει ένας «κρατικο-μαγικός» τρόπος που θα λύσει όλα τα οικονομικά προβλήματα και θα καταλαγιάσει τις ανασφάλειες των πολιτών, στρώνει τον δρόμο προς τον φασισμό. Ο Χάγιεκ δεν καταφέρεται κατά των κρατικοπαρεμβατιστών οι οποίοι «ήταν άνθρωποι με καλές προθέσεις (αλλά ήταν επίσης) εκείνοι που άνοιξαν τον δρόμο –αν δεν τις δημιούργησαν έμπρακτα– στις δυνάμεις που αντιπροσωπεύουν τώρα όλα όσα απεχθάνονται», δηλαδή τον φασισμό και τον ναζισμό. Σύμφωνα με τον ίδιο, «ο δημοκράτης πολιτικός που θα καταπιαστεί να σχεδιάσει την οικονομική ζωή θα βρεθεί σύντομα με το δίλημμα είτε να πάρει στα χέρια του δικτατορικές εξουσίες είτε να εγκαταλείψει τα σχέδιά του... Μολονότι τα σοσιαλιστικά κόμματα είχαν τη δύναμη να πετύχουν τα πάντα εάν είχαν θελήσει να χρησιμοποιήσουν βία, δίστασαν να το κάνουν. Χωρίς να το αντιλαμβάνονται, είχαν θέσει στον εαυτό τους ένα καθήκον το οποίο μπορούσαν να επιτελέσουν μόνο οι αδίστακτοι (σ.σ. φασίστες), οι οποίοι ήταν έτοιμοι να αγνοήσουν τους φραγμούς της κρατούσας ηθικής... Τα παλιά σοσιαλιστικά κόμματα εμποδίστηκαν από τα δημοκρατικά ιδεώδη τους: δεν διέθεταν την απαιτούμενη αγριότητα για την εκτέλεση της αποστολής που είχαν επιλέξει».
Εν τω μεταξύ, όμως, η ζημιά στην κοινωνία έχει γίνει. Ενα μεγάλο μέρος των πολιτών έχει πεισθεί ότι υπάρχει εκείνος ο μαγικός κρατικοπαρεμβατικός τρόπος για να λυθούν όλα τα προβλήματά του και απλώς κάποιοι «προδότες πολιτικοί» δεν τον εφαρμόζουν. Ετσι στρέφονται προς τους κρατικοπαρεμβατιστές ακροδεξιούς, οι οποίοι δεν έχουν ηθικούς φραγμούς να χρησιμοποιήσουν όλα τα εργαλεία του κράτους (πρωτίστως την καταπίεση και τη βία) για να προσφέρουν την «οικονομική ασφάλεια», αυτή που οι σοσιαλιστές έχουν διδάξει ότι είναι «κοινωνικό δικαίωμα».
Ο Χάγιεκ έζησε την άνοδο του ναζισμού στη Γερμανία. Κατανόησε ότι το τέρας δεν ήταν γερμανικό προϊόν, αλλά το τελευταίο στάδιο μιας κοινωνίας που έφτασε να λατρεύει τον κοινωνικό σχεδιασμό, ξεκινώντας από τον κρατικό παρεμβατισμό: «Αυτό που έδινε στην κοινωνική δομή της Γερμανίας τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ήταν ότι μεγαλύτερο μέρος της ζωής των πολιτών απ’ ό,τι σε άλλες χώρες ήταν συνειδητά οργανωμένο άνωθεν· ήταν ότι τόσο μεγάλο μέρος Γερμανών δεν θεωρούσαν εαυτούς ανεξάρτητους, αλλά διορισμένους υπαλλήλους. Οπως κόμπαζαν οι ίδιοι οι Γερμανοί, η χώρα τους ήταν επί μακρόν ένα Beamtenstaad, ένα “υπαλληλικό κράτος”, στο οποίο, όχι μόνο στον στενό δημόσιο τομέα, αλλά σχεδόν σε όλες τις σφαίρες της ζωής, το εισόδημα και την κοινωνική θέση τα απένεμε και τα εγγυόνταν κάποια Αρχή».
Μήπως, λοιπόν, να ψάξουμε προς τα εκεί τις –όχι και τόσο απρόσμενες– επιτυχίες των ακροδεξιών στα «υπαλληλικά κράτη», όπως είναι η Ελλάδα και η Γαλλία;
Τι συμβαίνει λοιπόν στην πατρίδα του Διαφωτισμού και στρέφεται προς τα ακροδεξιά χωρίς να ζει την ένταση της ελληνικής κρίσης και χωρίς να έχει μνημόνιο; Σύμφωνα με μια αριστερή θεωρία, υπάρχει η παραπλάνηση των μαζών. Το «σύστημα» (γενικώς και αορίστως) επενεργεί μαγικά στο μυαλό των ψηφοφόρων και αυτοί θολώνουν: αντί να ενισχύσουν το κόμμα του Ζαν Λικ Μελανσόν τού δίνουν τη μισή εκλογική δύναμη· από 11-12% που είχε παλιότερα υπολογίζεται, με βάση τα αποτελέσματα της Κυριακής, στο 6%.
Σύμφωνα με μια άλλη αριστερή θεωρία, η άνοδος της Ακροδεξιάς οφείλεται στο γεγονός ότι η Κεντροαριστερά είναι περισσότερο Κέντρο και λιγότερο Αριστερά. Διακινείται, έτσι, ένας περίεργος συλλογισμός: Τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα καταψηφίζονται επειδή είναι άπιστα στα αριστερά ιδεώδη. Ετσι, οι λαοί προκειμένου να τιμωρήσουν τους «γιαλαντζί» αριστερούς (δηλαδή τους σοσιαλδημοκράτες), δεν προτιμούν τους αυθεντικούς αριστερούς (κομμουνιστικά και άλλα αριστερά σχήματα), αλλά τους ακροδεξιούς. Με άλλα λόγια, η θεωρία λέει ότι τα λαϊκά στρώματα αγαπούν τόσο πολύ την Αριστερά, ώστε ψηφίζουν Ακροδεξιά.
Οσο και αν φαίνεται περίεργο, αυτό εμπεριέχει σπέρματα αλήθειας. Οι μετακινήσεις από την Αριστερά στην Ακροδεξιά οφείλονται πρωτίστως στον εθισμό των λαϊκών στρωμάτων στον κρατικό προστατευτισμό, που είναι κοινό χαρακτηριστικό και της Αριστεράς και της Ακροδεξιάς· μόνο που η τελευταία υπόσχεται δραστικότερα αποτελέσματα.
Προειδοποίηση
Το 1944 ο νομπελίστας οικονομολόγος Φρίντριχ Χάγιεκ εξέδωσε ένα πολύ σημαντικό βιβλίο. «Ο δρόμος προς τη δουλεία» ήταν μια προειδοποίηση προς τους Βρετανούς συναδέλφους του να μην κάνουν τα ίδια λάθη που οδήγησαν την Κεντρική Ευρώπη (με πρώτη τη Γερμανία) στον φασισμό του Μεσοπολέμου. Ο ίδιος ζούσε μέχρι το 1931 στην Αυστρία και ήξερε από πρώτο χέρι πώς κερδίζει ο φασισμός τις μάζες. «Ο φασισμός και ο εθνικοσοσιαλισμός», έγραψε, «αναπτύχθηκαν από την εμπειρία μιας ολοένα και πιο ρυθμισμένης οικονομίας. Η διαδικασία παρακμής του κράτους δικαίου εκτυλισσόταν σταθερά στη Γερμανία και για καιρό πριν από την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, καθώς και ότι μια αρκούντως προχωρημένη πολιτική στην κατεύθυνση του ολοκληρωτικού σχεδιασμού (της οικονομίας) είχε κάνει ήδη μεγάλο μέρος δουλειάς που τελείωσε ο Χίτλερ... Η άνοδος του φασισμού και του ναζισμού δεν ήταν μια αντίδραση στα σοσιαλιστικά ρεύματα της προηγούμενης περιόδου, αλλά αναγκαία συνέπεια αυτών των τάσεων».
Ο «σοσιαλισμός» που ανέφερε ο Χάγιεκ δεν αφορούσε το κράτος πρόνοιας, του οποίου ήταν υποστηρικτής: «Την εποχή που έγραψα τον “Δρόμο προς τη δουλεία”» αναφέρει ο Χάγιεκ στον πρόλογο της επανέκδοσης του 1976, «σοσιαλισμός σήμαινε αναμφίλεκτα την εθνικοποίηση των μέσων παραγωγής και τον κεντρικό οικονομικό σχεδιασμό τον οποίο έκανε εφικτό και αναγκαίο η πρώτη. Με αυτή την έννοια, η Σουηδία, για παράδειγμα, είναι σήμερα
(σ.σ. το 1976) πολύ λιγότερο σοσιαλιστικά
οργανωμένη απ’ ό,τι η Μεγάλη Βρετανία ή η Αυστρία, παρ’ όλο που η Σουηδία
θεωρείται εν γένει πολύ περισσότερο σοσιαλιστική. Αυτό οφείλεται στο γεγονός
ότι σοσιαλισμός κατέληξε να σημαίνει πρωτίστως την εκτεταμένη αναδιανομή του
εισοδήματος μέσω της φορολογίας και των θεσμών του κράτους πρόνοιας».Το βασικό πρόβλημα του Χάγιεκ είναι ο κεντρικός σχεδιασμός της οικονομίας που προωθούν τα αριστερά κόμματα και αποτελεί την κοινή μήτρα των δύο ολοκληρωτισμών που έζησε η ανθρωπότητα. «Ο οικονομικός έλεγχος δεν είναι απλώς ο έλεγχος ενός τομέα της ανθρώπινης ζωής που μπορεί να χωριστεί από τους υπόλοιπους· είναι ο έλεγχος των μέσων για όλους τους σκοπούς μας. Και όποιος έχει τον αποκλειστικό έλεγχο των μέσων πρέπει επίσης να καθορίζει ποιοι σκοποί πρέπει να υπηρετούνται, ποιες αξίες πρέπει να θεωρούνται υψηλότερες και ποιες κατώτερες – εν ολίγοις, τι πρέπει να πιστεύουν και να επιδιώκουν οι άνθρωποι. (...) Η οικονομική ελευθερία είναι το προαπαιτούμενο κάθε άλλης ελευθερίας». Πιο γλαφυρά το είπε ο μπολσεβίκος Λέων Τρότσκι: «Σε μια χώρα όπου ο μόνος εργοδότης είναι το κράτος, αντιπολίτευση σημαίνει θάνατος από αργή λιμοκτονία. Η παλιά αρχή, όποιος δεν δουλεύει δεν τρώει, έχει αντικατασταθεί από μια νέα: όποιος δεν υπακούει δεν τρώει».
Ο «μαγικός» τρόπος
Οι σοσιαλιστικές διδαχές ότι υπάρχει ένας «κρατικο-μαγικός» τρόπος που θα λύσει όλα τα οικονομικά προβλήματα και θα καταλαγιάσει τις ανασφάλειες των πολιτών, στρώνει τον δρόμο προς τον φασισμό. Ο Χάγιεκ δεν καταφέρεται κατά των κρατικοπαρεμβατιστών οι οποίοι «ήταν άνθρωποι με καλές προθέσεις (αλλά ήταν επίσης) εκείνοι που άνοιξαν τον δρόμο –αν δεν τις δημιούργησαν έμπρακτα– στις δυνάμεις που αντιπροσωπεύουν τώρα όλα όσα απεχθάνονται», δηλαδή τον φασισμό και τον ναζισμό. Σύμφωνα με τον ίδιο, «ο δημοκράτης πολιτικός που θα καταπιαστεί να σχεδιάσει την οικονομική ζωή θα βρεθεί σύντομα με το δίλημμα είτε να πάρει στα χέρια του δικτατορικές εξουσίες είτε να εγκαταλείψει τα σχέδιά του... Μολονότι τα σοσιαλιστικά κόμματα είχαν τη δύναμη να πετύχουν τα πάντα εάν είχαν θελήσει να χρησιμοποιήσουν βία, δίστασαν να το κάνουν. Χωρίς να το αντιλαμβάνονται, είχαν θέσει στον εαυτό τους ένα καθήκον το οποίο μπορούσαν να επιτελέσουν μόνο οι αδίστακτοι (σ.σ. φασίστες), οι οποίοι ήταν έτοιμοι να αγνοήσουν τους φραγμούς της κρατούσας ηθικής... Τα παλιά σοσιαλιστικά κόμματα εμποδίστηκαν από τα δημοκρατικά ιδεώδη τους: δεν διέθεταν την απαιτούμενη αγριότητα για την εκτέλεση της αποστολής που είχαν επιλέξει».
Εν τω μεταξύ, όμως, η ζημιά στην κοινωνία έχει γίνει. Ενα μεγάλο μέρος των πολιτών έχει πεισθεί ότι υπάρχει εκείνος ο μαγικός κρατικοπαρεμβατικός τρόπος για να λυθούν όλα τα προβλήματά του και απλώς κάποιοι «προδότες πολιτικοί» δεν τον εφαρμόζουν. Ετσι στρέφονται προς τους κρατικοπαρεμβατιστές ακροδεξιούς, οι οποίοι δεν έχουν ηθικούς φραγμούς να χρησιμοποιήσουν όλα τα εργαλεία του κράτους (πρωτίστως την καταπίεση και τη βία) για να προσφέρουν την «οικονομική ασφάλεια», αυτή που οι σοσιαλιστές έχουν διδάξει ότι είναι «κοινωνικό δικαίωμα».
Ο Χάγιεκ έζησε την άνοδο του ναζισμού στη Γερμανία. Κατανόησε ότι το τέρας δεν ήταν γερμανικό προϊόν, αλλά το τελευταίο στάδιο μιας κοινωνίας που έφτασε να λατρεύει τον κοινωνικό σχεδιασμό, ξεκινώντας από τον κρατικό παρεμβατισμό: «Αυτό που έδινε στην κοινωνική δομή της Γερμανίας τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ήταν ότι μεγαλύτερο μέρος της ζωής των πολιτών απ’ ό,τι σε άλλες χώρες ήταν συνειδητά οργανωμένο άνωθεν· ήταν ότι τόσο μεγάλο μέρος Γερμανών δεν θεωρούσαν εαυτούς ανεξάρτητους, αλλά διορισμένους υπαλλήλους. Οπως κόμπαζαν οι ίδιοι οι Γερμανοί, η χώρα τους ήταν επί μακρόν ένα Beamtenstaad, ένα “υπαλληλικό κράτος”, στο οποίο, όχι μόνο στον στενό δημόσιο τομέα, αλλά σχεδόν σε όλες τις σφαίρες της ζωής, το εισόδημα και την κοινωνική θέση τα απένεμε και τα εγγυόνταν κάποια Αρχή».
Μήπως, λοιπόν, να ψάξουμε προς τα εκεί τις –όχι και τόσο απρόσμενες– επιτυχίες των ακροδεξιών στα «υπαλληλικά κράτη», όπως είναι η Ελλάδα και η Γαλλία;
Ιnfo
l F.A.
Hayek, «Ο δρόμος προς τη δουλεία», εκδ. Παπαδόπουλος.
Εγγραφή σε:
Σχόλια (Atom)